علائم استروژن بالا در زنان و مردان، علل، عوارض و روش های درمان آن
استروژن یک هورمون جنسی است که نقش مهمی در حفظ سلامت قلب و عروق، سلامت مغز، باروری، میل جنسی، متابولیسم چربی و سلامت استخوان ها دارد. اگرچه وجود این هورمون در بدن زنان و مردان ضروری است اما مقدار بیش از حد آن باعث علائم ناراحت کنندهای مانند افزایش وزن، نوسانات خلقی، بینظمی قاعدگی در زنان و اختلال عملکرد جنسی و اختلال نعوظ در مردان میشود. بنابراین فارغ از جنسیت، در صورت مشاهده علائم استروژن بالا حتما باید به پزشک مراجعه کنید تا علت آن بررسی و در صورت لزوم درمان های لازم را دریافت کنید.
فهرست مطالب
استروژن چیست | اشکال مختلف استروژن | نقش استروژن در مردان | داشتن استروژن بالا به چه معناست | غلبه استروژن چیست | علائم استروژن بالا در زنان | علائم استروژن بالا در مردان | سطوح طبیعی هورمون استروژن در زنان و مردان | علل بالا رفتن استروژن | بیماری های مرتبط با استروژن بالا | تشخیص | درمان | عوارض
استروژن چیست و آیا فقط زنان به آن نیاز دارند؟
استروژن یک هورمون جنسی است و علی رغم تصور برخی که آن را یک هورمون جنسی زنانه می دانند، این هورمون هم در بدن زنان و هم در بدن مردان وجود دارد. هم زنان و هم مردان برای سلامت عمومی و جنسی به هورمون استروژن نیاز دارند با این تفاوت که مردان در مقایسه با زنان به مقدار کمتری از این هورمون نیاز دارند.
سطح استروژن به طور طبیعی در مراحل زندگی زنان، از جمله بلوغ، قاعدگی، بارداری و یائسگی، در نوسان است. اگرچه مردان به مقدار کمتری استروژن نیاز دارند اما هر دو جنس برای سلامت عمومی به داشتن سطح متعادلی از هورمونهای تولید مثلی از جمله استروژن، پروژسترون و تستوسترون، نیاز دارند.
اشکال مختلف استروژن
استروژن سه شکل اصلی دارد که هر کدام نقش های متمایزی در بدن ما دارند:
استرون (E1)
نوع اصلی استروژن در مردان و زنانی که یائسه شده اند، استرون یا E1 است که برای سلامت استخوان ها و سایر عملکردهای وابسته به استروژن ضروری است. تخمدانها، جفت، بیضهها و بافت چربی، استرون را از آندروستندیون یا آندروژنها تولید میکنند.
استرادیول (E2)
فعالترین و فراوانترین شکل استروژن، استرادیول یا E2 است که ترشح آن در بدن همزمان با بلوغ آغاز می شود. استرادیول مسئول تنظیم چرخه قاعدگی است و به حفظ سلامت استخوان ها در زنان کمک می کند.
جالب است بدانید، استرادیول در حفظ تراکم استخوان ها و سلامت باروری و جنسی در مردان نیز نقش دارد.
استریول (E3)
استروژن استریول یا E3 که بعنوان “استروژن بارداری” شناخته می شود، توسط جفت تولید می شود. میزان استریول در دوران بارداری به اوج خود میرسد و با رشد جنین افزایش مییابد تا به رشد جنین کمک کند.
نقش استروژن در بدن مردان
- حفظ تراکم استخوان ها
- تنظیم خلق و خو
- سلامت تولید مثل
- سلامت جنسی
- حمایت از تولید اسپرم
- میل جنسی
- برانگیختگی جنسی
داشتن استروژن بالا به چه معناست؟
استروژن هورمون مهمی است که سیستم تولید مثل ما را تنظیم میکند و نقش اساسی در سایر فرآیندهای بدن دارد. سطح استروژن در بدن در طول زندگی یکنواخت نیست و اغلب همگام با سایر هورمونهایی که فرآیندهای مهم بدن را کنترل میکنند، سطح این هورمون نیز بالا و پایین می رود.
بالا رفتن بیش از حد استروژن و غیر هماهنگ با سایر هورمون ها، منجر به عدم تعادل هورمونی و ایجاد مشکلاتی مانند مختل شدن توانایی تولید مثل و افزایش خطر ابتلا به برخی از بیماری ها می شود.
غلبه استروژن چیست؟
استروژن و پروژسترون دو هورمونی هستند که با هم همکاری می کنند تا از ضخیم شدن بیش از حد پوشش رحم جلوگیری کنند. اگر بدن به اندازه کافی پروژسترون تولید نکند منجر به وضعیتی می شود که به آن “غلبه استروژن” می گویند.
بدون تأثیر متعادلکننده پروژسترون در بدن، استروژن میتواند بیش از حد فعال شود و باعث رشد بیش از حد سلولها و تشکیل تومور در پوشش رحم شود.
علائم
علائم بالا بودن استروژن در زنان
در بدن زنان، تخمدانها بیشترین میزان استروژن را تولید میکنند، اگرچه بافت چربی و غدد فوق کلیوی نیز مقادیر کمی هورمون استروژن تولید میکنند.
سطح استروژن بالا در زنان میتواند باعث بروز علائم جسمی و عاطفی شود از جمله:
- دورههای قاعدگی نامنظم
- قاعدگیهای شدید یا سبک
- خستگی یا پایین بودن سطح انرژی
- تورم و حساسیت سینه ها
- سینههای فیبروکیستیک (وجود تودههای خوشخیم در سینه)
- فیبروم (رشد غیر سرطانی رحم)
- میل جنسی کم
- نوسانات خلقی و افزایش تحریکپذیری
- افزایش وزن به ویژه در کمر، باسن و رانها
- وخیمتر شدن علائم سندروم پیش از قاعدگی (PMS)
- افزایش وزن، به خصوص در اطراف باسن و کمر
سایر علائم استروژن بالا در زنان عبارتند از:
- نفخ و احتباس آب
- سردرد یا میگرن
- اختلال خواب
- ریزش مو
علائم بالا بودن استروژن در مردان
در مردان، داشتن استروژن بیش از حد ممکن است باعث موارد زیر شود:
- خشکی پوست
- بزرگ شدن سینهها که به آن ژنیکوماستی می گویند
- اختلال نعوظ
- ناباروری
- کاهش میل جنسی
- افسردگی
سطوح طبیعی استروژن در زنان و مردان
در زنان، سطح استروژن در طول چرخههای قاعدگی و مراحل مختلف زندگی مانند بلوغ، بارداری و یائسگی در نوسان است. اما در مردان، سطح استروژن پس از بلوغ ثابت میماند و ممکن است با افزایش سن و کاهش سطح تستوسترون، به آرامی افزایش یابد.
نمودار سطح استروژن بر اساس جنسیت و سن | |
گروه | سطح استروژن معمول |
زن در آستانه بلوغ | ناچیز-350 pg/ml |
زن قبل از یائسگی | 15 – 350 pg/ml |
زن در دوران یائسگی | کمتر از 10 pg/mL |
مرد در آستانه بلوغ | ناچیز – 40 pg/ml |
مرد بالغ | 10 – 40 pg/ml |
علل
علل استروژن بالا
سطح استروژن بدن به دلایل زیر بالا می رود:
- بدن استروژن زیادی تولید می کند
- مصرف داروهایی که استروژن زیادی وارد بدن می کنند
- بدن آنطور که باید استروژن را تجزیه و از بدن خارج نمیکند
عواملی که باعث می شود بدن استروژن بیشتری تولید کند عبارتند از:
- چاقی و افزایش بافت چربی: بافت چربی استروژن ترشح میکند. داشتن درصد بالای چربی بدن میتواند منجر به استروژن بالا در مردان و زنان شود.
- استرس: بدن ما در پاسخ به استرس، هورمون کورتیزول تولید میکند. تولید مقادیر زیاد کورتیزول توانایی بدن در تولید پروژسترون را کاهش که منجر به افزایش بیشتر استروژن می شود.
- شرایط ژنتیکی: برخی از شرایط ژنتیکی یا ارثی مانند سندروم افزایش آروماتاز، میتوانند باعث شوند بدن استروژن بیشتری نسبت به حد معمول تولید کند.
داروهایی که استروژن زیادی وارد بدن می کنند عبارتند از:
- داروهای ضدبارداری هورمونی
- درمان جایگزینی هورمون (HRT)
- داروهای ضد افسردگی سه حلقهای مانند آمیتریپتیلین و آنافرانیل (کلومیپرامین)
- بنزودیازپینها مانند والیوم (دیازپام)
- برخی داروهای قلبی عروقی مانند لانوکسین (دیگوکسین)، نورواسک (آملودیپین) و آلداکتون (اسپیرونولاکتون)
عواملی که باعث می شوند استروژن به خوبی در بدن تجزیه و خارج نشود عبارتند از:
- ابتلا به بیماریهایی که در تولید یا تعادل هورمون ها اختلال ایجاد میکنند از جمله پرکاری تیروئید، مشکلات کبدی، تومورهای بیضه و تخمدان، بیماری آدرنال و سندروم تخمدان پلی کیستیک (PCOS)
- قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی تقلیدکننده رفتار استروژن که به آنها زنواستروژنها می گویند. زنواستروژنها شامل بیسفنول و فتالاتها هستند. این مواد شیمیایی در پلاستیکهای مختلف، آفتکشها، محصولات تمیزکننده خانگی و برخی صابونها و شامپوها وجود دارند.
- نوشیدن بیش از حد الکل توانایی بدن در تجزیه استروژن را کاهش میدهد.
- کمبود آنزیمهای گوارشی
- وجود بیش از حد باکتریهای بد روده (دیسبیوز)
- پایین بودن سطح منیزیم
- کمبود فیبر در رژیم غذایی میتواند مانع از دفع استروژن اضافی توسط کبد شود.
آیا میدانید
اگر سطح تستوسترون در بدن مردان پایین بیاید، سطح استروژن میتواند در بدن آنان افزایش یابد.
چه بیماریهایی با بالا بودن سطح استروژن مرتبط هستند؟
سطح استروژن بالا با انواع بیماریها مرتبط است. البته این به این معنا نیست که بالا بودن استروژن لزوماً باعث ایجاد این بیماریها میشود بلکه افزایش سطح استروژن ممکن است بیماری یا علامتی را که از قبل داشته اید، تشدید کند از جمله:
- سرطان سینه
- سرطان تخمدان
- درد اندومتریوز
- مقاومت به انسولین
- سندروم تخمدان پلی کیستیک (PCOS)
- سرطان رحم (سرطان اندومتر)
- تومورهای تخمدانها و غدد فوق کلیوی
تشخیص و درمان
تشخیص استروژن بالا
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر علائم استروژن بالا را دارید و علائم شما مداوم و در حال تشدید شدن هستند و یا بر کیفیت زندگیتان تأثیر گذاشته اند، باید به پزشک مراجعه کنید.
چگونگی تشخیص
برای تشخیص بالا بودن سطح استروژن از آزمایش خون، آزمایش ادرار و بزاق استفاده می شود اگرچه آزمایش خون روش متداول تری است.
در زنان، پزشکان سطح هر سه نوع استروژن را از طریق آزمایش خون اندازهگیری میکنند اما در مردان، فقط سطح استرادیول و استرون اندازه گیری می شود.
درمان استروژن بالا
درمانی که پزشکان تجویز می کنند به علتی که باعث بالا رفتن استروژن شده است، بستگی دارد. در برخی موارد، تغییرات سبک زندگی ممکن است کمک کننده باشد. اما اگر سطح بالای استروژن خطر ابتلا به سرطان را افزایش دهد یا در صورت ابتلا به سرطان، باعث حادتر شدن آن شود، معمولاً درمان ها تهاجمی تری تجویز می شود.
به طور کلی درمان ها در چند دسته قرار می گیرند که عبارتند از:
- تغییر سبک زندگی
- دارو درمانی
- جراحی
- رژیم غذایی
تغییر سبک زندگی
ایجاد برخی تغییرات در سبک زندگی ممکن است به کاهش سطح استروژن کمک کند از جمله:
- کم کردن وزن به منظور کاهش درصد چربی بدن
- ورزش منظم
- کاهش استرس
- محدود کردن مصرف الکل
- اجتناب از قرار گرفتن در معرض زنواستروژن ها
دارو درمانی
اگر هورمونهایی که مصرف میکنید باعث استروژن بالا شده باشند، نیاز به درمان دارویی است. داروهایی که تجویز می شوند عبارتند از:
- مهارکنندههای آروماتاز که شامل آناستروزول (آریمیدکس)، اگزمستان (آروماسین) و لتروزول (فمارا) هستند. این داروها از تولید استروژن توسط سلولهای چربی جلوگیری میکنند.
- آگونیستهای هورمون آزادکننده گنادوتروپین (GnRH): آگونیستهای GnRH مانع از آزاد شدن استروژن توسط تخمدانها میشوند.
- کنترل بارداری هورمونی برای تثبیت سطح هورمون در زنان مبتلا به سندروم تخمدان پلیکیستیک
- داروهایی برای درمان بیماریهای زمینهای مانند مشکلات تیروئید یا آدرنال، که ممکن است به طور غیرمستقیم سطح استروژن را کاهش دهند.
جراحی
- اگر تومورها، فیبرومهای رحمی یا سایر ناهنجاریهای ساختاری باعث افزایش استروژن بالا شده باشند، ممکن است انجام جراحی ضروری باشد.
- آدرنالکتومی (برداشتن یک یا هر دو غده فوق کلیوی) برای درمان مشکلات استروژنی مرتبط با غده فوق کلیوی
- اوفورکتومی (برداشتن تخمدانها) در زنان مبتلا به انواع خاصی از تومورهای تخمدان
- میومکتومی برای برداشتن فیبرومهای رحمی
- برداشتن تومور در صورتی که تومورهای تخمدان، غدد فوق کلیوی یا بیضهها باعث افزایش تولید استروژن شده باشند
رژیم غذایی
تغییرات رژیم غذایی ممکن است به کاهش سطح استروژن و بازگرداندن تعادل هورمونی کمک کند:
- پیروی از رژیم غذایی ضد التهابی سرشار از اسیدهای چرب امگا 3 و ادویههای ضد التهابی مانند زنجبیل و زردچوبه بعنوان چاشنی غذاها
- مصرف سبزیجات چلیپایی از جمله کلم بروکلی، گل کلم، کلم و کلم بروکسل
- خوردن غذاهایی که فیبر زیادی دارند تا بدن استروژن بیشتری دفع کند
- مصرف غذاهای سویا کامل مانند ادامامه، میسو، تمپه و توفو تا متابولیسم استروژن در بدن بیشتر شود
- اجتناب از هرگونه داروی گیاهی یا مکمل گیاهی که ممکن است باعث افزایش سطح استروژن شود
عوارض
بالا بودن طولانی مدت سطح استروژن، فرد را در معرض خطر ابتلا به مشکلات زیر قرار میدهد:
- فشار خون بالا
- لخته شدن خون
- هیپوکلسمی ( کلسیم پایین )
- سرطان سینه
- سرطان دهانه رحم
- تشدید بیماریهای زمینهای مانند آسم و صرع
- دیابت بارداری



