هایپرولمی (Hypervolemia) چیست و چه علائم، علل، عوارض و درمانی دارد؟
اگر حجم مایعات در بدن، بیش از حد طبیعی باشد به آن هایپرولمی (Hypervolemia) می گویند. این وضعیت که بعنوان اضافه بار مایعات نیز شناخته میشود اغلب به دلیل شرایطی مانند نارسایی قلبی، بیماری کلیوی، مشکلات کبدی و بارداری ایجاد می شود. رایج ترین علائم وجود مایعات اضافی در بدن تورم، فشار خون بالا، تنگی نفس، سردرد، نفخ، درد معده، افزایش وزن بدون دلیل و درد قفسه سینه است.
هایپرولمی درمان نشده میتواند منجر به عوارض شدیدی از جمله اِدم ریوی یا نارسایی قلبی شود.
فهرست مطالب
تعریف هایپرولمی | علائم | عوامل خطر | علل | تشخیص و آزمایش ها | درمان | عوارض | پیشگیری | سؤالات پرتکرار
هایپرولمی چیست؟
حدود 50 تا 60 درصد از بدن ما از مایعات تشکیل شده است که شامل آب، خون و مایع لنفاوی است. اگر مقدار این مایعات در بدن به بیش از این مقدار برسد بر نحوه حرکت آن در بدن تأثیر گذاشته و منجر به تأثیرات منفی بر عملکرد اندام ها میشود.
به افزایش غیر طبیعی حجم مایعات در بدن هایپرولمی (Hypervolemia) می گویند که بعنوان اضافه بار مایعات نیز شناخته میشود.
علائم هایپرولمی
ممکن است علائم اضافه بار مایعات در هر فرد با شدت متفاوتی بروز کند، با این حال رایج ترین علائم آن عبارتند از:
- افزایش سریع وزن و بدون دلیل
- تورم در پاها، ساق پا، دستها یا صورت
- تورم شکم (که در مشکلات کبدی شایع است)
- سردرد، نفخ معده یا گرفتگی شکم
- درد قفسه سینه
- مشکلات قلبی
علائم اورژانسی هایپرولمی که نیاز به درمان فوری دارند عبارتند از:
- فشار خون بالا
- تنگی نفس
- مشکل در تنفس
- درد شدید یا ریتم نامنظم قلب
- نارسایی احتقانی قلب (قلب آنطور که باید خون را پمپاژ نمیکند)
هشدار
در صورت بروز هر یک از این علائم، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
عوامل خطر
چه کسانی در معرض خطر هایپرولمی هستند؟
هرکس ممکن است دچار افزایش بیش از حد مایعات شود اما احتمال آن در برخی گروه ها بیشتر است از جمله:
- بیماران قلبی
- بیماران ریوی
- افراد مبتلا به بیماریهای کبدی
- مبتلایان به دیابت
- زنان باردار
- زنانی که دچار تغییرات هورمونی هستند مانند تغییرات هورمونی قبل از قاعدگی
- افرادی که نمک (سدیم) زیادی مصرف می کنند
- کسانی که مایعات داخل وریدی دریافت میکنند
- افرادی که داروهای خاصی مصرف میکنند مانند داروهای فشار خون و داروهای کنترل درد
علل هایپرولمی
در بیشتر مواقع مشکلات کلیوی هستند که باعث افزایش بیش از حد مایعات بدن میشوند زیرا به طور معمول این کلیهها هستند که سطح نمکها و مایعات بدن را متعادل میکنند. با این وجود شرایط و بیماری های زیاد دیگری نیز می توانند عامل ایجاد هایپرولمی شوند که عبارتند از:
- نارسایی قلبی به ویژه بطن راست
- نارسایی احتقانی قلب (وضعیتی که در آن قلب نمیتواند خون کافی را برای تأمین نیازهای بدن پمپاژ کند)
- سیروز کبدی (اغلب ناشی از مصرف بیش از حد الکل یا ابتلا به هپاتیت است)
- نارسایی کلیه (در بیشتر موارد ناشی از دیابت و سایر اختلالات متابولیک است)
- سندروم نفروتیک (اختلالی که باعث دفع بیش از حد پروتئین در ادرار میشود)
سایر علل هایپرولمی عبارتند از:
- تغییرات هورمونی قبل از قاعدگی (سندروم پیش از قاعدگی یا همان PMS )
- تغییرات هورمونی دوران بارداری
- تزریق وریدی
- مصرف نمک زیاد
- داروهایی که باعث تغییرات هورمونی میشوند مانند قرصهای ضدبارداری، درمان جایگزینی هورمون و داروهای هورمونی مشابه
- داروهای ضد افسردگی
- داروهای فشار خون
- داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی (NSAIDs)
تشخیص و آزمایشها
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
مقداری نفخ خفیف پس از خوردن یک وعده غذایی شور یا در روزهای قبل از قاعدگی طبیعی است. حتی تورم پاها در اثر ایستادن طولانی، پرواز طولانی و یا پیاده روی زیاد نیز دور از انتظار نیست. تورم ناشی از این موارد معمولاً ظرف چند ساعت از بین می رود. اما اگر بدون دلیل مشخص دچار تورم بیش از حد، افزایش وزن یا احتباس آب شوید، باید حتما به پزشک مراجعه کنید به خصوص اگر سابقه خانوادگی مشکلات قلبی، کلیوی یا کبدی دارید.
نحوه تشخیص
ابتدا پزشک برای بررسی علائم، معاینه فیزیکی انجام میدهد. اما معاینه فیزیکی به تنهایی برای تشخیص هایپرولمی کافی نیست و نیاز به انجام آزمایش خون و ادرار است.
در آزمایش خون و ادرار، سطح سدیم بدن مورد برررسی قرار می گیرد. همچنین ممکن است نیاز به اندازه گیری میزان خون بدن باشد.
آزمایش اندازه گیری میزان سدیم ادرار هم برای تعیین اینکه آیا کلیهها باعث هایپرولمی شده اند یا علت دیگری وجود دارد، انجام می شود.
در افرادی که دچار نارسایی کلیه هستند محتوای سدیم ادرار معمولاً بیشتر از 20 میلیاکیوالان در لیتر (mEq/L) است؛ در حالی که در موارد نارسایی قلبی، سیروز کبدی و سندروم نفروتیک، سطح سدیم در ادرار معمولاً کمتر از 10 میلیاکیوالان در لیتر است.
درمان
درمان هایپرولمی بسته به علت آن متفاوت است، اما در همه درمان ها، هدف بر کاهش میزان مایعات متمرکز است.
گزینههای درمانی هایپرولمی عبارتند از:
- تجویز داروهای ادرارآور برای کاهش میزان مایعات بدن
- کاهش میزان نمک در رژیم غذایی
- محدود کردن مصرف مایعات
- انجام دیالیز یا پاراسنتز برای دفع مایعات اضافی از بدن
عوارض
هایپرولمی درمان نشده میتواند عوارض متعددی ایجاد کند که برخی از آنها بسیار خطرناک هستند. این عوارض عبارتند از:
- پریکاردیت یا تورم بافتهای قلب
- نارسایی قلبی
- تجزیه بافت
- اِدم ریوی
- کاهش عملکرد روده
- تأخیر در بهبود زخم ها
پیشگیری
برای پیشگیری از هایپرولمی موارد زیر را امتحان کنید:
- ترک سیگار
- مصرف داروها طبق دستورالعمل
- حفظ وزن مناسب
- نوشیدن متعادل مایعات
- خوداری از نوشیدن زیاد الکل
- پیروی از یک رژیم غذایی سالم
- پرهیز از مصرف زیاد کافئین
- ورزش کافی
- مدیریت استرس
- خواب کافی
- اندازه گیری منظم فشار خون
- کنترل قند خون (در صورت ابتلا به دیابت)
سؤالات پرتکرار
اضافه بار مایعات در ریهها چیست؟
اضافه بار مایعات در ریهها، که به عنوان اِدم ریوی شناخته میشود، وضعیتی است که در آن مایعات اضافی در کیسههای هوایی ریه (آلوئولها) جمع می شوند. این وضعیت حرکت اکسیژن به جریان خون را دشوار میکند و منجر به تنگی نفس میشود.
آیا دیالیز مایعات را از ریهها خارج میکند؟
بله، با حذف مایعات اضافی از خون از طریق دیالیز، میتوان به کاهش محتوای مایعات در ریهها کمک کرد.
آیا در صورت ابتلا به هایپرولمی میتوان آب نوشید؟
بله، اگر دچار هایپرولمی شده اید، همچنان باید آب بنوشید زیرا آب بخش اساسی بدن است و به عملکرد اندامها کمک میکند. فقط باید میزان آبی که مینوشید را محدود کنید، مراقب میزان مصرف مایعات خود باشید و در صورت نیاز به پزشک مراجعه کنید.
چه مدت پس از درمان احساس بهتری خواهم داشت؟
بسته به نوع درمانی که پزشک تجویز میکند، علائم میتوانند ظرف ۲۴ ساعت پس از درمان یا تا چند هفته پس از شروع درمان از بین بروند.
هایپرولمی چه مدت طول میکشد؟
موارد خفیف معمولاً ظرف چند روز به خودی خود از بین بروند، اما موارد جدیتر ممکن است زمان بهبودی طولانیتری داشته باشند، به خصوص اگر ناشی از یک بیماری زمینهای باشد.
تفاوت بین هایپرولمی و هیپوولمی چیست؟
هایپرولمی و هیپوولمی، هر دو شرایطی هستند که میزان مایعات بدن را مشخص میکنند. پیشوند «هایپر» به معنای خیلی زیاد و پیشوند «هیپو» به معنای خیلی کم است. بنابراین هایپرولمی به معنای وجود بیش از حد مایعات در بدن است و هیپوولمی به معنای پایین بودن غیر طبیعی سطح مایعات بدن است.
