دیسپلازی کلیه، آنچه باید در مورد این بیماری بدانید
دیسپلازی کلیه یک بیماری مادرزادی است و تخمین زده می شود که از 4,300 نوزاد، 1 کودک با این بیماری متولد می شود. این بیماری زمانی ایجاد می شود که ساختارهای داخلی یک یا هر دو کلیه، به طور طبیعی در رحم رشد نکنند.
برخی از مبتلایان به دیسپلازی هرگز متوجه بیماری خود نمی شوند در حالیکه برخی دیگر به دلیل عوارض و مشکلات ناشی از آن، به درمان مادام العمر نیاز دارند.
آیا میدانید
دیسپلازی کلیه یکی از شایعترین علل نارسایی مزمن کلیه در کودکان است.
فهرست مطالب
تعریف بیماری و انواع آن | عملکرد طبیعی کلیه | علائم | علل | تشخیص و درمان
تعریف دیسپلازی کلیه
اگر ساختارهای داخلی یک یا هر دو کلیه به طور طبیعی رشد نکنند به آن دیسپلازی کلیه (Kidney Dysplasia) می گویند و به کلیه که دچار دیسپلازی است کلیه ی دیسپلاستیک می گویند. این بیماری ممکن است یک طرفه، دو طرفه، قطعهای یا منتشر باشد.
کلیه های دیسپلاستیک اغلب کیستیک نیز هستند، یعنی کیستها یا کیسههای پر از مایع، جایگزین بافت طبیعی کلیه شده اند.
انواع دیسپلازی کلیه
به دنیا آمدن تنها با یک کلیهی فعال
در سونوگرافی، یک کلیهی بسیار کوچک در موقعیت غیرطبیعی دیده می شود و نوزاد با یک کلیه متولد می شود.
دیسپلازی کلیه (Renal Dysplasia)
بافت غیرطبیعی در قسمت کوچکی از یک کلیه (یک طرفه) یا در هر دو کلیه (دو طرفه) رشد میکند. این بافت میتواند به صورت یک الگوی مشخص یا به صورت تصادفی در یک یا هر دو کلیه دیده شود.
هایپوپلازی کلیه (Renal Hypoplasia)
قسمتی یا کل کلیه در رحم به طور کامل رشد نمیکند و کلیه کوچکتر از حد طبیعی است و این یعنی اینکه کلیه نمی تواند عملکرد طبیعی داشته باشد.
این بیماری ممکن است یک یا هر دو کلیه را تحت تأثیر قرار دهد و بیشتر به صورت ارثی است. شیوع آن نیز در بین دختران و پسران یکسان است.
اندازهی کلیه با احتمال بروز مشکلات در آینده مرتبط است. اگر کلیههای کودک بسیار کوچک باشند، عملکرد کلیه ممکن است با ورود کودک به دوران نوجوانی کاهش یابد و منجر به نارسایی کلیه شود.
هایپوپلازی کلیه ممکن است با ناهنجاریهای حالب (لولهای که کلیه را به مثانه متصل میکند) نیز مرتبط باشد. این وضعیت میتواند باعث برگشت ادرار از مثانه به کلیه شود و یا در محل ورود به کلیه مسدود شود.
عملکرد طبیعی کلیه سالم
کلیهها دو اندام لوبیا شکل و به اندازه تقریبی یک مشت هستند که در قسمت بالای کمر در دو طرف ستون فقرات قرار دارند.
وقتی کلیههای سالم هستند هستند، وظایف زیر را در بدن انجام میدهند:
- با تولید ادرار، خون را از مواد زائد پاک میکنند
- مایعات و عناصر خاصی مانند سدیم و پتاسیم را در خون متعادل میکنند
- هورمونهایی را برای کنترل فشار خون و گلبولهای قرمز خون تولید میکنند
کاهش عملکرد کلیه مرتبط با دیسپلازی کلیوی ممکن است هیچ مشکلی ایجاد نکند. اما با گذشت زمان احتمال ایجاد مشکلات سلامتی بسیار زیاد است.
علائم
اگر کلیهها دیسپلاستیک باشند اما هنوز بتوانند کار کنند، ممکن است فرد هیچ علامت یا نشانهای نداشته باشد. علائم هنگامی ظاهر می شوند که کلیه های دیسپلاستیک شروع به از دست دادن عملکرد خود میکنند یا عملکرد بسیار ضعیفی دارند.
در چنین شرایطی علائم خاصی از بیماری مزمن کلیه ظاهر می شود از جمله موارد زیر:
- خستگی
- از دست دادن اشتها
- افزایش یا کاهش ادرار
- حالت تهوع
- رنگپریدگی پوست
- تأخیر در رشد
- فشار خون بالا
- تورم صورت و پاها
- سردرد
علل دیسپلازی کلیه
دیسپلازی کلیه قبل از تولد ایجاد میشود. به طور معمول، کلیههای جنین بین هفتههای ۵ تا ۱۲ بارداری تشکیل میشوند و به لولههایی به نام حالب متصل هستند. حالبها به کلیهها منشعب میشوند و شبکهای از لولهها را تشکیل میدهند که برای نگهداری ادرار در نظر گرفته شدهاند.
در بیماری دیسپلازی کلیه، لولهها تشکیل نمیشوند و جایی برای ذخیره ادرار وجود ندارد. ادرار جمع میشود و کیستهایی روی کلیهها تشکیل میدهد. کیستها جایگزین بافت طبیعی کلیه میشوند و از عملکرد صحیح کلیهها جلوگیری میکنند.
دیسپلازی کلیه میتواند نتیجه عوامل ژنتیکی باشد یا نشانه سندرومهای دیگری باشد که بر سیستمهای مختلف بدن تأثیر میگذارند.
در برخی موارد نیز، در نتیجه مصرف داروهای خاص یا داروهای تجویزی در دوران بارداری بوجود می آید.
تشخیص دیسپلازی کلیه
پزشکان اغلب دیسپلازی کلیه را در طول سونوگرافی های معمول در دوران بارداری تشخیص می دهند. در موارد دیگر، پزشک تا زمانی که علائم بروز نکنند، به دیسپلازی کلیه مشکوک نمیشود. علائم نارسایی کلیه عبارتند از:
- خستگی
- سردرد
- فشار خون بالا
- تغییر در اشتها
- حالت تهوع
- وجود خون در ادرار
- افزایش یا کاهش ادرار
- عفونتهای دستگاه ادراری
- تورم به خصوص در صورت و پاها
اگر پزشک به وجود نارسایی کلیه مشکوک شود، آزمایش خون، ادرار و سونوگرافی تجویز میکند.
درمان
کلیههای دیسپلاستیک را میتوان مدیریت کرد، اما هیچ امکانی برای درمان آنها تا حدی که دوباره به کلیههای کاملاً سالم و دارای عملکرد طبیعی تبدیل شوند، وجود ندارد. درمان به میزان خفیف یا شدید بودن وضعیت بیمار بستگی دارد.
موارد خفیف
اگر فقط یکی از کلیه ها دچار آسیب باشد و کلیه دیگر سالم باشد ممکن است نیاز به هیچ درمانی نباشد.
موارد شدید
درمان کلیههای دیسپلاستیک حاد به عملکرد کلیه بستگی دارد. هیچ درمانی برای بیماری مزمن کلیه وجود ندارد، اما تشخیص زودهنگام اختلال عملکرد کلیه و اجرای درمان مناسب، پیشرفت بیماری را به طور قابل توجهی کُند میکند و میتواند نیاز به درمان هایی مانند پیوند کلیه و دیالیز را برای سالهای زیادی به تأخیر بیندازد.
کاهش عملکرد کلیه نیاز به درمان عوارض ناشی از آن مانند کمخونی، بیماری استخوان، فشار خون بالا و وجود پروتئین اضافی در ادرار دارد.
گزینه های درمانی
اگر فقط یک کلیه مبتلا به دیسپلازی باشد ممکن است اصلاً به هیچ درمانی نیاز نباشد اما اگر مشکلات کلیوی شروع شوند، درمانهای مختلفی وجود دارد.
مدیریت سبک زندگی
در موارد شدیدتر دیسپلازی، پزشک علاوه بر بررسی عملکرد کلیه ها، سایر عوارض احتمالی تخریب کلیه، مانند کم خونی یا فشار خون بالا را نیز پیگیری میکند. ممکن است برای درمان علائم به دارو نیاز باشد و یا لازم باشد رژیم غذایی محدودی داشته باشید تا خطر آسیب کلیه کاهش یابد. گاهی اوقات تغییرات رژیم غذایی مانند پیروی از رژیم غذایی که باعث پایین نگه داشن گلوکز و سدیم خون شود، ضروری است.
دیالیز
اگر کلیه ها به خوبی کار نکنند نیاز به دیالیز خواهد بود.
در این درمان یک دستگاه خون را تمیز میکند تا مواد زائدی را که کلیهها معمولاً فیلتر میکنند، از بین ببرد. هر درمان دیالیز چندین ساعت طول میکشد و اکثر افراد به سه یا چند درمان در هفته نیاز دارند.
پیوند کلیه
در شدیدترین موارد، ممکن است نیاز به به پیوند کلیه باشد. پس از پیوند، فرد گیرنده عضو باید تا آخر عمر داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی مصرف کند تا بدن به اندام جدید حمله نکند.



