استاتین ها (Statins): آشنایی با عملکرد، انواع، فواید و عوارض آنها
استاتین ها (Statins) گروهی از داروها هستند که برای پایین آوردن سطح کلسترول بد خون (LDL ) تجویز می شوند. این داروها در فرآیند تولید کلسترول توسط کبد مداخله میکنند؛ در واقع آنها از دسترسی کبد به آنزیمی که برای تولید کلسترول لازم است، جلوگیری می کنند.
استاتین ها چیستند؟
استاتین‌ها گروهی از داروها هستند که برای کاهش لیپوپروتئین با چگالی کم خون یا همان کلسترول بد (LDL) تجویز می شوند. علاوه براین سطح تری‌گلیسیرید را کاهش داده و به کبد کمک میکنند تا کلسترول بیشتری را دفع کند و حتی ممکن است سطح کلسترول خوب خون (HDL) را نیز افزایش دهند.
بالا بودن سطح LDL در جریان خون منجر به تشکیل پلاک در رگ‌های خونی و در نتیجه گرفتگی رگ ها و دشواری جریان خون می شود. اگر پلاک ها به طور کامل یک شریان را مسدود کنند باعث سکته مغزی یا قلبی می شوند.
استاتین ها چگونه عمل می کنند؟
این داروها در فرآیند تولید کلسترول توسط کبد مداخله میکنند. کبد برای تولید کلسترول به آنزیمی بنام HMG-CoA reductase نیاز دارد و استاتین ها مانع دسترسی کبد به این آنزیم می شوند و از آنجا که بخش عمده کلسترول بدن توسط خودِ بدن ساخته می‌شود، کمک به کاهش تولید آن در بدن می‌تواند به شکلی واقعی سطح کلسترول را پایین بیاورد.
آیا میدانید
داروهای استاتین با کاهش سطح کلسترول کل و LDL (کلسترول بد) احتمال بروز حمله قلبی و سکته مغزی را کاهش میدهند.
نقش کلسترول در فرآیندهای بدن
بدن ما برای تولید ویتامین D، هورمون‌ها و اسیدهای مورد نیاز برای هضم غذا به کلسترول نیاز دارد؛ اما اگر میزان کلسترول در خون بیش از حد باشد، ممکن است در دیواره داخلی سرخرگ‌ها رسوب کند. این امر باعث ایجاد موانعی می‌شود که عبور جریان خون از رگ‌ها را سخت می کند.اگر تجمع کلسترول در سرخرگ‌ها ادامه یابد، پیامدهای آن فراتر از صرفاً باریک شدن رگ‌ها خواهد بود. رسوبات (پلاک ها) موجود در رگ‌ها ممکن است ناپایدار شده و دچار پارگی یا گسیختگی شوند که این وضعیت می‌تواند منجر به حمله قلبی یا سکته مغزی شود.
انواع داروهای کاهنده کلسترول
برخی از این داروها عبارت‌اند از:·
- آتورواستاتین با نام های تجاری Atorvaliq یا Lipitor·
- روزواستاتین با نام تجاری Crestor·
- فلوواستاتین با نام تجاریLescolXL·
- لوواستاتین·
- پیتاواستاتین با نام های تجاری Livalo یا Zypitamag·
- پراواستاتین با نام تجاری Pravachol·
- سیمواستاتین با نام های تجاری FloLipid یا Zocor
چه کسانی باید داروهای کاهنده کلسترول مصرف کنند؟
اگر تغییر رژیم غذایی و افزایش فعالیت بدنی برای رساندن سطح کلسترول فرد به محدوده طبیعی کافی نباشد، استاتین‌ها می‌توانند به کاهش کلسترول و رساندن آن به حد طبیعی کمک کنند.
قبل از تجویز داروهای کاهنده کلسترول شرایط بیمار و عوامل خطری که وی را تهدید می کند بررسی می شود. در اکثر موارد پزشکان برای افرادی که شرایط زیر را دارند مصرف استاتین ها را تجویز می کنند:·
- ابتلا به دیابت، فشار خون بالا یا کلسترول بالا
- مصرف دخانیات
- داشتن شاخص توده بدنی (BMI) بالای ۳۰
- سابقه خانوادگی (خویشاوندان درجه یک) ابتلا به بیماری قلبی
- سابقه شخصی سکته مغزی، حمله قلبی یا بیماری شریان محیطی (PAD)
فواید مصرف استاتین ها
استاتین‌ها با کاهش سطح کلسترول LDL (لیپوپروتئین با چگالی کم یا همان کلسترول «بد») در خون، خطر سکته مغزی یا حمله قلبی را کاهش میدهند. برخی از انواع این داروها می‌توانند کلسترول LDL را تا ۵۰ درصد یا حتی بیشتر کاهش دهند.
همچنین التهاب را کاهش داده و روند پیشرفت پلاک‌های عروقی را کُند میکنند.
خطرات مصرف استاتین‌ها
مصرف همزمان استاتین‌ها با برخی داروهای دیگر ممکن است باعث تداخل دارویی شود. چناچه پزشک تشخیص دهد که نیاز به مصرف این داروها دارید حتما باید در مورد سایر داروهایی که مصرف می کنید از جمله داروهای تجویزی دیگر، داروهای بدون نسخه، ویتامین‌ها، گیاهان دارویی و مکمل‌ها به پزشک خود اطلاع دهید تا دچار تداخلات دارویی نشوید.
عوارض جانبی شایع
در بیشتر افراد مصرف استاتین عارضه جانبی ایجاد نمی کند و برخی عوارض نیز بسیار نادر هستند. با این حال مصرف این گروه از داروها در برخی افراد می تواند باعث ایجاد عوارض زیر شود:·
- درد عضلانی
- ناهنجاری‌های خفیف و برگشت‌پذیر در نتایج آزمایش عملکرد کبد
هشدار
در دوران مصرف استاتین، اگر دچار درد عضلانی یا مفصلی شدید، یا احساس ضعف کردید، تب داشتید، دچار زردی (یرقان) شدید و یا رنگ ادرارتان تیره شد، حتما باید به پزشک مراجعه کنید.
دستورالعمل‌های مربوط به دوز مصرفی
- تشخیص دوز دارو با نظر پزشک متخصص است که معمولاً مقدار آن بین ۱ تا ۸۰ میلی گرم متغیر است.
- داروهای استاتین به شکل قرص یا کپسول هستند و باید آنها را به‌صورت کامل (بدون خرد کردن یا جویدن) همراه با غذا یا بدون آنبلعیده شوند.
- باید آنها را یکبار در روز و در ساعت مشخصی مصرف کرد.
- برچسب روی قوطی دارو مشخص می‌کند که آیا لازم است استاتین را در زمان خاصی از روز مصرف کنید یا خیر. برخی از انواع استاتین‌ها مدت کوتاهی در بدن باقی می‌مانند و اگر آنها را عصرها (پیش از آنکه بدن در طول شب شروع به تولید کلسترول کند) مصرف کنید، بهترین عملکرد را خواهند داشت. برخی دیگر از داروهای استاتین مدت طولانی‌تری در بدن می‌مانند و در صورت مصرف در سایر ساعات روز نیز به همان اندازه مؤثر هستند.
- بیشترین فایده استاتین زمانی است که برای چندین دهه مصرف شود؛ بنابراین، به احتمال زیاد لازم است مصرف داروهای استاتین را تا پایان عمر ادامه دهید.
- اگر بدون ایجاد تغییرات اساسی در عادات غذایی و فعالیت بدنی و بدون مشورت با پزشک، مصرف استاتین را متوقف کنید، سطح کلسترول شما دوباره افزایش خواهد یافت.
سؤالات پرتکرار
آیا مصرف استاتین‌ها باعث افزایش وزن می‌شود؟
برخی پژوهشگران معتقدند که استاتین‌ها ممکن است در افزایش جزئی وزن نقش داشته باشند. همچنین، کسانی که داروهای کاهنده کلسترول مصرف می کنند ممکن است به دلیل احساس کاذب ایمنی ناشی از نتایج مطلوب آزمایش چربی خون، کالری و چربی بیشتری مصرف کنند. حتی در صورت مصرف استاتین، همچنان مهم است که تغذیه سالم و فعالیت بدنی کافی داشته باشید.
چه کسانی نباید استاتین ها را مصرف کنند؟
- زنان باردار
- در دوران شیردهی
- ابتلا به برخی بیماری های کبدی
همچنین اگر در معرض خطر ابتلا به دیابت قرار دارید، مصرف استاتین‌ها ممکن است خطر ابتلا به این بیماری را اندکی افزایش دهد.
