علل از دست دادن حس بویایی (آنوسمی) چیست و آیا قابل درمان است؟
برای بسیاری از ما، از دست دادن حس بویایی که به آن «آنوسمی» می گویند، یک عارضه جانبی و موقت سرماخوردگی یا عفونت سینوسی است که با بهبود بیماری از بین می رود. اما گاهی آنوسمی نشانه یا پیامد مشکلات و بیماری های جدی مانند دیابت، آسیب مغزی تروماتیک، پارکینسون، تومور مغزی، سندورم کالمن و ام اس (MS) است.
از دست دادن حس بویایی یک مشکل جدی نیست اما به شدت می تواند بر کیفیت زندگی فرد تأثیر بگذارد تا جایی که باعث گوشه گیری و افسردگی وی شود.
فهرست مطالب
آنوسمی و علائم آن | علل از دست دادن بویایی | عوارض آنوسمی | تشخیص و درمان | پیشگیری | سؤالات پرتکرار
آنوسمی (Anosmia) چیست؟
به از دست دادن جزئی یا کامل حس بویایی، آنوسمی می گویند. این وضعیت معمولاً یک عارضه جانبی موقت بیماری سرماخوردگی یا عفونت سینوسی است. در برخی موارد نیز، آنوسمی ممکن است نشانه سایر مشکلات پزشکی جدی مانند آسیب مغزی تروماتیک (TBI)، تومورهای مغزی یا ضربه به سر باشد.
با بالا رفتن سن نیز، حس بویایی ضعیف تر می شود و به همین دلیل است که برخی از افراد بالای 60 سال دچار آنوسمی طولانی مدت می شوند.
علائم
شما میتوانید حس بویایی خود را به طور ناگهانی یا به مرور زمان از دست بدهید. در اوایل، ممکن است متوجه شوید که بوهای آشنا نسبت به گذشته، متفاوت شده اند مثلاً بوی ادکلن مورد علاقهتان کمتر شده است.
علل از دست دادن حس بویایی
آنوسمی ممکن است عارضه جانبی بسیاری از مشکلات پزشکی رایج باشد، از جمله شرایطی که باعث مسدود شدن بینی می شوند یا اختلالاتی که در سیگنال های ارسالی سلول های بویایی به مغز ایجاد شده اند.
به طور کلی علل از دست داد بویایی به چهار دسته مختلف تقسیم می شوند که عبارتند از:
1. مشکلات مربوط به پوشش داخلی بینی که باعث گرفتگی یا سایر مشکلات داخل بینی و در نتیجه آنوسمی جزئی یا کامل می شوند:
- سینوزیت حاد
- سینوزیت مزمن
- سرماخوردگی معمولی
- آنفولانزا
- کرونا (کووید 19)
- تب یونجه
- رینیت غیر آلرژیک
- سیگار کشیدن
2. شرایطی که با مسدود کردن جریان هوا در داخل ببینی باعث از دست دادن حس بویایی می شوند:
- پولیپ بینی
- انحراف تیغه بینی
- تومورها
- آسیب مغزی یا اعصاب
3. بیماری هایی که احتمال دارد بر گیرندههای بینی یا ناحیه ای از مغز که بوها را دریافت میکند، تأثیر گذاشته و باعث از دست دادن حس بویایی شوند :
- بیماری آلزایمر
- زوال عقل اجسام لوی
- تومورهای مغزی
- بیماری ام اس (MS)
- فشار خون بالا (هایپرتانسیون)
- سندروم کالمن (یک بیماری ژنتیکی نادر)
- بیماری پارکینسون
- سندروم شوگرن
- سودوتومور مغزی (فشار خون بالای داخل جمجمه ایدیوپاتیک)
- آنوریسم مغزی
- جراحی مغز
- دیابت
- بیماری هانتینگتون
- کمکاری تیروئید
- آسیب مغزی تروماتیک
- اسکیزوفرنی
- صرع
4. سایر مواردی که ممکن است باعث از دست دادن حس بویایی شوند:
- پیری
- سکته مغزی
- پرتودرمانی
- جراحی زیبایی بینی
- مشکلات هورمونی
- اعتیاد طولانی مدت به الکل
- مصرف مواد مخدری مانند کوکائین
- چاقی (BMI یا شاخص توده بدنی 30 و بالاتر از آن)
- تغذیه نامناسب بویژه کمبود ویتامین B-12 یا روی
- روانپریشی کورساکوف (یک بیماری مغزی ناشی از کمبود ویتامین B1 )
- قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی سمی مانند موادی که در حلالها استفاده میشوند
- مصرف برخی از داروهای فشار خون بالا، آنتیبیوتیکها، آنتیهیستامینها و اسپریهای بینی
آیا میدانید
در موارد نادر، افراد به دلیل یک بیماری ژنتیکی، بدون حس بویایی متولد میشوند که به آن آنوسمی مادرزادی میگویند.
عوارض از دست دادن حس بویایی
آنوسمی چیزی بیش از عدم توانایی در لذت بردن از عطرها است و می تواند باعث پیامدها و مشکلات زیر شود:
- مسمومیت غذایی: فقدان حس بویایی و چشایی فرد را در معرض خطر مسمومیت غذایی قرار میدهد زیرا نمیتواند تشخیص دهد که غذاها فاسد شده اند یا نه.
- سوء تغذیه و کاهش وزن: فردی که حس بویایی اش را از دست داده ممکن است علاقه اش به غذا خوردن را از دست بدهد؛ که این امر می تواند منجر به سوء تغذیه و کاهش وزن شود.
- افزایش خطر آسیب دیدن: آنوسمی ممکن است مانع از این شود که فرد متوجه وجود دود در محیط اطرافش شود.
- خطر استنشاق گاز طبیعی یا مواد شیمیایی مضر: از آنجا که فرد قدرت بویایی ندارد، ممکن است متوجه نشود که در معرض گاز یا مواد شیمیایی قرار گرفته است.
تشخیص و درمان آنوسمی
چگونگی تشخیص
پزشک متخصص گوش و حلق و بینی با کمک روش ها و آزمایش های زیر می تواند تشخیص دهد که آیا بیمار دچار آنوسمی شده است یا خیر:
- آزمایشهای شناسایی بو شامل بو کشیدن، شناسایی مواد مختلف و تشخیص تفاوت بین مواد
- آندوسکوپی بینی، دهان و گلو
- سیتیاسکن یا امآرآی از جمجمه
- آزمایش خون
درمان
متاسفانه در حال حاضر هیچ درمانی برای افراد مبتلا به آنوسمی مادرزادی وجود ندارد؛ اما در سایر موارد درمان آنوسمی به علت آن بستگی دارد. در بیشتر موارد، درمان بیماری زمینهای که باعث از دست دادن حس بویایی شده، منجر به بازگشت بویایی می شود.
اگر داروها باعث از دست دادن بویایی شده باشند، نیاز به تغییر داروها است و اگر پولیپ و یا انحراف تیغه بینی علت مشکل باشد، به کمک جراحی میتوان آن را برطرف کرد.
به طور کلی درمانهایی که ممکن است به رفع آنوسمی ناشی از تحریک بینی کمک کند عبارتند از:
- ضد احتقانها
- آنتیهیستامینها
- اسپریهای بینی استروئیدی
- آنتیبیوتیکها برای درمان عفونتهای باکتریایی
- کاهش قرار گرفتن در معرض محرکهای بینی و آلرژنها
- ترک سیگار
- جراحی
پیشگیری
از آنجا که عوامل زیادی ممکن است باعث از دست دادن حس بویایی شوند، پیشگیری از آنوسمی امکانپذیر نیست. با این حال رعایت برخی نکات می تواند تا حدودی مفید باشد از جمله:
- اجتناب از قرار گرفتن در معرض برخی مواد شیمیایی
- پرهیز از مصرف برخی داروها
- سیگار نکشیدن
- عدم مصرف مواد مخدر و مشروبات الکلی
سؤالات پرتکرار
آیا از دست دادن بویایی قابل درمان است؟
اغلب، آنوسمی عارضه جانبی یک بیماری یا مشکل پزشکی است که پس از برطرف شدن مشکل زمینهای، دوباره بیمار بویایی اش را بدست می آورد. اما متاسفانه در حال حاضر آنوسمی مادرزادی هیچ درمانی ندارد.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
از دست دادن بویایی مربوط به سرماخوردگی، آنفولانزا و عفونتها، معمولاً ظرف چند روز از بین میروند؛ اما اگر بیماری شما بهبود یافت و هنوز نمیتوانید بوها را تشخیص دهید، حتما به پزشک مراجعه کنید.
آیا میتوان بدون داشتن حس بویایی، طعم غذا و نوشیدنی را چشید؟
بله، اما نه همانند قبل. اگرچه زبان میتواند طعمهای شیرین، ترش، شور، تلخ و اومامی(طعم گوشتی) را تشخیص دهد اما بدون حس بویایی، نمیتوان تفاوتهای ظریف بین آنها را تشخیص داد.
تفاوت بین آگوسیا و آنوسمی چیست؟
آنوسمی به معنی از دست دادن حس بویایی است اما آگوسیا به معنی از دست دادن حس چشایی است.
تفاوت بین آنوسمی و پاروسمی چیست؟
پاروسمی به معنای مختل شدن حس بویایی است نه از دست دادن بویایی. بعنوان مثال فردی که دچار پاروسمی شده است ممکن است بوی پای گیلاس را حس کند، اما مغزش این بو را مشابه بوی شیر فاسد شده تعبیر کند.
آیا بین حس بویایی و حس چشایی به هم مرتبط هستند؟
چشایی و بویایی حواس شیمیایی هستند که با هم کار میکنند. وقتی نمیتوانید بو غذاها و نوشیدنیها را حس کنید، بر درک طعم آنها نیز تأثیر میگذارد. فرض کنید یک گاز از پای گیلاس میزنید:
آن گاز اول مولکولهایی را در دهان و بینی آزاد میکند.
گیرندههای بینی و دهان به طعم و بوی پای گیلاس واکنش نشان میدهند و به مغز سیگنال هایی ارسال می کنند.
مغز پیامهایی را در مورد بو و طعم پای گیلاس جمعآوری میکند و به شما اطلاع میدهد که پای گیلاس بوی شیرین دارد. همین امر باعث می شود وقتی آن را میچشید، بدانید که پای گیلاس طعم شیرینی دارد.
