شانه یخ زده (کپسولیت چسبنده): علائم، علل، عوامل خطر و درمان
شانه یخ زده که با عنوان کپسولیت چسبنده نیز شناخته می شود، یک بیماری شایع است که در آن مفصل شانه سفت و دردناک می شود و باعث کاهش تحرک و کم شدن دامنه حرکتی آن می شود. اگرچه اصطلاح “شانه یخزده” اغلب به اشتباه برای آرتروز استفاده میشود، اما این دو بیماری ارتباطی با هم ندارند و دو مشکل کاملا متفاوت هستند.
این بیماری معمولاً افراد بین ۴۰ تا ۶۰ سال را تحت تأثیر قرار میدهد و احتمال ابتلا به آن در زنان بیشتر از مردان است. کپسولیت چسبنده میتواند یک یا هر دو شانه را درگیر کند و تخمین زده می شود که حدود 3 درصد از افراد به این مشکل مبتلا هستند.
فهرست مطالب
شانه یخ زده چیست | علائم | علل | عوامل خطر | تشخیص و درمان | ورزش های درمانی | پیشگیری
شانه یخ زده چیست؟
شانه یخزده (کپسولیت چسبنده) وضعیتی دردناک است که در آن حرکت شانه به دلیل سفت، ضخیم و ملتهب شدن بافت همبند اطراف مفصل، محدود میشود.
به بافت همبند اطراف مفصل شانه “کپسول مفصلی شانه” می گویند به همین دلیل نام دیگر این بیماری کپسولیت چسبنده است.
کپسول مفصلی شامل رباطهایی است که سر استخوان بازو را به حفره شانه (گلنوئید) متصل میکند و مفصل را محکم در جای خود نگه میدارد. این مفصل به عنوان مفصل گوی و کاسهای نیز شناخته میشود.
علائم این بیماری معمولاً به آرامی شروع میشوند و با گذشت زمان بدتر میشوند اما معمولاً طی یک تا سه سال بهبود مییابند.
علائم و علل شانه یخ زده
علائم
علائم این بیماری در سه مرحله طبقه بندی می شوند اما اصلی ترین علامت آن دردناکی و سفتی مداوم در مفصل فوقانی شانه است که شب ها تشدید می شود.
در طی این سه مرحله علائم به تدریج شدیدتر می شوند و سپس در یک دوره ۲ تا ۳ ساله برطرف میشوند:
- مرحله انجماد یا دردناک: در این مرحله درد به تدریج افزایش مییابد و حرکت مفصل را سختتر و سختتر میکند. درد در طول شب بدتر میشود. این مرحله ممکن است از ۶ هفته تا ۹ ماه طول بکشد.
- یخزدگی: درد بدتر نمیشود و حتی ممکن است در این مرحله کاهش یابد اما شانه سفت میماند. ممکن است این دوره از ۴ تا ۶ ماه طول بکشد و دامنه حرکتی محدود شود.
- خارج شدن از حالت یخزدگی: حرکت مفصل آسانتر میشود و در نهایت ممکن است به حالت عادی برگردد. درد ممکن است از بین برود اما گاهی اوقات عود میکند و بین ۶ ماه تا ۲ سال طول میکشد.
علل
شانه از سه استخوان تیغه، استخوان ترقوه و استخوان بازو و یک مفصل گوی و کاسه ای تشکیل شده است که سر گرد استخوان بازو در این کاسه قرار میگیرد. این مفصل را بافت همبندی که به عنوان کپسول شانه شناخته میشود، احاطه کرده است. مایع سینوویال به مفصل اجازه میدهد بدون اصطکاک حرکت کند.
محققان دقیقاً نمیدانند که چرا کپسولیت چسبنده ایجاد میشود. تصور می شود که التهاب باعث ضخیم شدن و سفت شدن کپسول مفصل شانه میشود و نوارهای ضخیمی از بافت اسکار به نام چسبندگی به مرور زمان ایجاد میشوند. این تغییرات باعث کاهش مایع سینوویال می شود و در نتیجه حرکت و چرخش صحیح آن دشوار و دردناک می شود.
عوامل خطر
عوامل زیر احتمال ابتلا به شانه یخی را افزایش میدهند:
- سن: بزرگسالان بین ۴۰ تا ۶۰ سال بیشتر دچار این مشکل می شوند.
- جنسیت: این بیماری در زنان بیشتر از مردان دیده می شود.
- آسیب دیدگی جدید یا قدیمی: هرگونه آسیب یا جراحی شانه مانند پارگی روتاتور کاف و شکستگی تیغه شانه، ترقوه یا بازو.
- دیابت: بین ۱۰ تا ۲۰ درصد از افراد مبتلا به دیابت دچار کپسولیت چسبنده می شوند.
سایر شرایطی که میتوانند خطر را افزایش دهند عبارتند از:
- سکته مغزی
- پرکاری تیروئید
- کمکاری تیروئید
- بیماری قلبی عروقی
- بیماری پارکینسون
تشخیص و درمان شانه یخ زده
تشخیص
برای تشخیص پزشک علائم و سابقه پزشکی بیمار را بررسی و سپس معیانه فیزیک انجام میدهد. برای معاینه از بیمار خواسته می شود شانه هایش را در تمام جهات حرکت دهد تا دامنه حرکتی و میزان درد در حین حرکت مشخص شود.
برای اطمینان از تشخیص و بررسی وجود مشکلات ساختاری، در اغلب موارد انجام عکسبرداری از مفصل این ناحیه تجویز می شود.
درمان
هدف از درمان، تسکین درد و حفظ تحرک و انعطافپذیری در شانه است. با گذشت زمان و با درمان، از هر 10 بیمار، 9 نفر بهبود می یابند؛ با این حال، بهبودی ممکن است کُند باشد و علائم برای چندین سال ادامه داشته باشند.
روش های مختلفی برای تسکین بیماری شانه یخی وجود دارد از جمله:
- داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند ایبوپروفن تا التهاب را کاهش داده و درد خفیف را تسکین دهد.
- استامینوفن (پاراستامول، تایلنول) برای استفاده طولانی مدت برای تسکین درد
- مسکنهای تجویزی مانند کدئین
- استفاده از کمپرس گرم یا سرد برای کاهش درد و تورم
- تزریق کورتیکواستروئید (بدلیل وجود عوارض جانبی، از جمله آسیب بیشتر به شانه، معمولاً توصیه نمی شود)
سایر درمان ها:
- تحریک الکتریکی عصب از طریق پوست (TENS): این روش با بیحس کردن انتهای اعصاب در نخاع که درد را کنترل میکنند، عمل میکند.
- فیزیوتراپی برای حفظ هرچه بیشتر تحرک و انعطافپذیری، بدون فشار بیشتر یا ایجاد درد
- دستکاری شانه: در این روش هنگامی که بیمار بیهوش است مفصل شانه وی به آرامی توسط پزشک حرکت داده می شود.
- آرتروسکوپی شانه: نوعی جراحی کم تر تهاجمی است که در موارد کمی برای درمان بیماری شانه یخ زده استفاده میشود. به این صورت که یک آندوسکوپ کوچک از طریق یک برش کوچک وارد مفصل آسیب دیده میشود تا هرگونه بافت اسکار یا چسبندگی را از بین ببرد.
ورزش های درمانی
ورزش مکرر و ملایم میتواند از سفتی شانه جلوگیری کرده و احتمالاً آن را معکوس کند. دانشکده پزشکی هاروارد تمرینات زیر را برای تسکین این بیماری توصیه کرده است:
کشش پاندولی
با شانههای شل بایستید. به جلو خم شوید و دست بازوی سالم را روی میز قرار دهید. بگذارید بازوی آسیبدیده به صورت عمودی آویزان شود و در یک دایره کوچک به شعاع 15 سانتیمتر، تاب بخورد. شعاع را طی چند روز با افزایش قدرت، افزایش دهید.
کشش با حوله
هر دو انتهای یک حوله را از پشت خود بگیرید. با دست سالم، حوله و بازوی آسیبدیده را به سمت شانه بالا بکشید. 10 تا 20 بار در روز این حرکت را تکرار کنید.
کشش متقاطع بازو
بازوی سمت آسیبدیده را نگه دارید، به آرامی بازو را در مقابل خود، زیر چانه بکشید. به مدت 30 ثانیه نگه دارید. استراحت کنید و دوباره این حرک را تکرار کنید.
پیشگیری
یکی از شایعترین علل شانه یخ زده، بی حرکتی این ناحیه در دوران نقاهت پس از آسیب شانه، شکستگی بازو یا سکته مغزی است. اگر آسیبی داشتهاید که حرکت دادن شانهتان را دشوار میکند، با پزشک در مورد تمریناتی که میتواند به شما در حفظ توانایی حرکت مفصل این ناحیه کمک کند، صحبت کنید.
خلاصه
شانه یخ زده که کپسولیت چسبنده نیز نامیده میشود، به معنای سفتی و درد در مفصل شانه است. علائم و نشانهها معمولاً به آرامی شروع میشوند و سپس بدتر میشوند. معمولاً علائم ظرف ۱ تا ۳ سال بهبود مییابند.
بیحرکت نگه داشتن شانه برای مدت طولانی، خطر ابتلا به این بیماری را افزایش میدهد مثل دوران نقاهت جراحی یا شکستن بازو.
درمان معمولاً شامل تمریناتی است که به افزایش دامنه حرکتی و انعطاف مفصل کمک می کنند. گاهی اوقات درمان شامل کورتیکواستروئیدها و داروهای بیحسکننده تزریق شده به مفصل است. به ندرت، جراحی آرتروسکوپی برای شل کردن کپسول مفصل لازم است تا بتواند آزادانهتر حرکت کند.
عود مجدد بیماری در همان شانه غیرمعمول است. اما برخی افراد ممکن است این وضعیت را در سمت دیگر (معمولاً ظرف پنج سال) تجربه کنند.
