درمان های خانگی سوختگی های جزئی
اگرچه اکثر سوختگیهای جزئی یا درجه یک را می توان در خانه درمان کرد اما گاهی همین سوختگی ها بسته به محل، اندازه و نوع سوختگی، ممکن است به درمان فوری پزشکی نیاز داشته باشند. در سوختگی های خفیف که به آنها سوختگی درجه یک می گویند فقط لایه بیرونی پوست آسیب می بیند. در این شرایط استفاده از آب خنک، کمپرس خنک، آلوئه ورا، عسل پزشکی و بلغور جو دوسر برخی از بهترین درمان های خانگی سوختگی هستند.
انواع سوختگی ها و علائم آنها
سوختگی درجه یک
در سوختگی های درجه یک فقط لایه بیرونی پوست (اپیدرم) آسیب می بیند و معمولاً ظرف مدت 5 تا 10 روز بهبود مییابد.
علائم سوختگی درجه
- سفید شدن پوست هنگام فشردن محل سوختگی
- تغییر رنگ پوست
- حساسیت یا درد
- تورم جزئی
- پوسته پوسته شدن محل سوختگی در حین بهبود
سوختگی درجه دو
سوختگیهای درجه دو روی لایههای عمیقتر پوست تأثیر میگذارند و باعث دردناکی و تاول می شوند و معمولاً ۲ تا ۳ هفته طول میکشد تا بهبود یابند.
علائم سوختگی درجه دو
- تغییر رنگ شدید پوست (قرمز شدن یا لکهدار شدن پوست)
- دردناکی و التهاب پوست محل سوختگی
- تاولهایی که ممکن است پاره شوند و ترشحات داشته باشند
سوختگی درجه سه
نوعی سوختگی که به تمام لایههای پوست آسیب میرساند، سوختگی درجه سه است که باعث سفیدی یا زغالی شدن رنگ پوست می شود. سوختگیهای درجه سه ممکن است به استخوانها، عضلات و تاندونهای زیر پوست نیز آسیب برسانند که در این صورت گاهی به آن سوختگی درجه چهار میگویند.
به دلیل آسیب به اعصاب و بافتها، سوختگیهای درجه سه و درجه چهار ممکن است درد کمی داشته باشند یا اصلاً درد نداشته باشند. این نوع سوختگیها نیاز به مراقبت و درمان پزشکی فوری دارند.
بهبود سوختگیهای درجه سه بیش از ۸ هفته طول میکشد و در اغلب موارد به جراحی مانند پیوند پوست نیاز دارد.
علائم سوختگی درجه سه
- پوست سوخته سیاه یا سفید می شود
- بافت پوست خشک یا چرمی شکل می شود
- دردی که ممکن است به دلیل آسیب دیدن اعصاب، علی رغم شدت سوختگی، کم باشد
آیا میدانید
سوختگیهای ناشی از شوک الکتریکی نیاز به درمان فوری پزشکی دارند. این سوختگیها اغلب به لایههای زیر پوست میرسند و حتی میتوانند باعث آسیب به بافتهای داخلی شوند.
درمان های خانگی سوختگی های جزئی
آب خنک
اولین کاری که باید هنگام سوختگی جزئی انجام دهید، ریختن آب خنک (نه سرد) روی محل سوختگی است. اجازه دهید آب خنک حدود 15 تا 20 دقیقه یا تا زمانی که درد فروکش کند، با محل سوختگی در تماس باشد.
کمپرس خنک
قرار دادن یک کمپرس خنک یا پارچه مرطوب تمیز روی محل سوختگی میتواند به تسکین درد و تورم کمک کند. میتوانید کمپرس را هر 10 دقیقه یکبار تعویض کنید. سعی کنید از کمپرسهای بیش از حد سرد استفاده نکنید زیرا باعث تحریک بیشتر سوختگی می شود.
آلوئه ورا
از دیرباز از آلوئه ورا برای تسریع بهبود سوختگیهای درجه یک و دو استفاده می شود. تحقیقات نشان داده است که آلوئه ورا میتواند باعث بهبود، جلوگیری از عفونت و کاهش التهاب محل سوختگی شود.
برای تسکین درد و جلوگیری از تاول و جای زخم، ژل آلوئه ورا را یک یا دو بار در روز مستقیماً روی سوختگی بمالید تا زمانی که کاملاً بهبود یابد. اگر دسترسی به ژل ندارید میتوانید از خود گیاه آلوئه ورا استفاده کنید. یک برگ آن را با چاقو برش دهید، مایع شفاف آن را خارج کنید و آن را روی پوست محل آسیب بمالید.
عسل پزشکی
عسل پزشکی می تواند به درمان سوختگی جزئی، به ویژه اگر عفونت داشته باشد، کمک کند. این ماده ضد میکروبی است و از رشد باکتریها در محل سوختگی جلوگیری می کند.
هشدار
توصیه می شود از عسل معمولی برای درمان سوختگی استفاده نکنید زیرا ممکن است به اندازه عسل پزشکی ایمن یا مؤثر نباشد.
بلغور جو دوسر
خاراندن سوختگی خارشدار در حین بهبود میتواند آسیب را بدتر و بهبودی را کُند کند. استفاده از فرآورده های بلغور جو دوسر کلوئیدی به طور مستقیم روی سوختگی میتواند برای جلوگیری از خارش و خراش مفید باشد.
کالاندولا
کالاندولا گلی است که مشخص شده دارای خواص ضد التهابی است و برای درمان سوختگیهای درجه یک و دو مفید است.
کالاندولا، اغلب با گل همیشه بهار اشتباه گرفته میشود. اگرچه هر دو، عضو خانواده آفتابگردان هستند اما دو گل متفاوت اند. گل همیشه بهار بیشتر در پمادها، کرم ها و صابونها به عنوان درمانی برای تسکین پوست استفاده میشود و مشخص نیست که آیا برای درمان سوختگی نیز، مؤثر است یا خیر.
کاهش قرار گرفتن در معرض آفتاب
از قرار گرفتن محل سوختگی در معرض نور مستقیم خورشید خودداری کنید. پوست سوخته به آفتاب بسیار حساس است، بنابراین آن را با لباس یا پارچه ای بپوشانید و از کرم ضد آفتاب با SFP 30 یا بالاتر استفاده کنید.
درمانهای بدون نسخه
مسکنهای بدون نسخه (OTC) مانند ایبوپروفن (موترین، ادویل)، ناپروکسن یا استامینوفن (تیلنول) هم برای کاهش درد ناشی از سوختگی های جزئی مفیدند.
همچنین استفاده موضعی از وازلین یا پماد آنتیبیوتیک مانند پلیسپورین (باسیتراسین زینک و پلیمیکسین B سولفات) روی سوختگی درجه یک یا دو میتواند به روند بهبود کمک کند.
مواردی که نباید بعنوان درمان های خانگی سوختگی استفاده کنید
بسیاری از درمانهای خانگی، روایی هستند، یعنی هیچ مدرک علمی برای تأیید اثربخشی آنها وجود ندارد. برخی از این درمان ها نه تنها بیاثر هستند بلکه می توانند سوختگی را بدتر کنند.
مواردی که نباید از آنها برای درمان خانگی سوختگی استفاده کرد عبارتند از:
عسل
براساس شواهد علمی، عسل پزشکی می تواند به استریل کردن و درمان سوختگی کمک کند. با این حال عسل های معمولی موجود در فروشگاه ها این تأثیر را ندارند. علاوه براین ممکن است حاوی آلایندهها باشند و خطر عفونت را افزایش دهند. به همین دلیل، نباید هرگز از عسل های معمولی برای درمان سوختگی های جزئی استفاده کرد.
یخ یا آب یخ
بسیاری از افراد به جای استفاده از آب سرد از یخ یا ترکیب آب و یخ استفاده می کنند، زیرا فکر میکنند یخ بهتر باعث خنک شدن پوست سوخته می شود. اما اینکار نه تنها فایده ندارد بلکه ضرر هم دارد و ممکن است باعث تحریک بیشتر پوست سوخته شود. حتی ممکن است پوست سوخته در معرض سرمای یخ، دچار سرما سوختگی هم شود.
کره و سایر محصولات مشابه
این تصور که مالیدن کره روی سوختگی باعث بهبود سریعتر میشود، یک باور اشتباه است. کره و سایر محصولات مشابه آن، میتواند گرما را در محل سوختگی به دام بیندازد و باعث تشدید سوختگی پوست شود.
سفیده تخم مرغ
اگرچه مطالعات محدودی نشان داده اند که استفاده از محلولهای موضعی حاوی سفیده تخم مرغ ممکن است به بهبود سوختگی کمک کنند اما ابن به معنای مفید بودن سفیده تخم مرغ بعنوان یک درمان خانگی برای سوختگی نیست.
استفاده از سفیده تخم مرغ باعث پخش باکتریهای بیشتری در محل سوختگی شده و خطر عفونت را افزایش میدهد.
خمیر دندان
خمیر دندان ها استریل نیستند و ممکن است حاوی موادی باشند که باعث تحریک سوختگی شوند. همچنین ممکن است باکتریها را به داخل سوختگی منتقل کرده و باعث تشدید و عفونت محل سوختگی شوند.
کرم کورتیزون
کرم کورتیزون برای درمان سوختگی بیاثر است و در صورت تماس با پوست ممکن است باعث مشکلات سیستمیک شود.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت وجود موارد زیر حتما و فوراً باید به پزشک مراجعه کنید:
- سوختگی در اثر مواد شیمیایی یا الکتریکی
- ناحیه سوختگی بزرگتر از کف دست باشد
- گردن، دستها، پاها، اندام تناسلی یا مفاصل تحت تأثیر سوختگی قرار گرفته باشند
- کودک زیر 10 سال دچار سوختگی شود
- فردی که دچار سوختگی شده بیماری دیابت، بیماری قلبی، بیماری کبدی یا بیماری ریوی دارد
- در صورتکیه فرد بدلایل مختلف از جمله ایدز یا شیمی درمانی، سیستم ایمنی ضعیفی دارد
سایر علائمی که در صورت مشاهده باید حتما به پزشک مراجعه کرد:
- فردی که دچار سوختگی شده علائم شوک دارد مانند عرق کردن، سرد و مرطوب شدن پوست، تنفس سریع و سطحی، سرگیجه، ضعف و تغییر سطح هوشیاری
- ظاهر شدن علائم عفونت در فردی که دچار سوختگی شده است
- وجود نگرانی از استنشاق دود
- سوختگیهای عمیقی که باعث سیاهی یا سفید شدن پوست شوند
- عدم بهبود و بدتر شدن علائم سوختگی
هشدار
هرگز نباید سوختگیهای درجه سه و چهار را در خانه درمان کنید. این سوختگی ها به شدت جدی هستند و خطر عوارض جدی از جمله عفونت، خونریزی و شوک را به همراه دارند.
اگر سوختگی درجه یک و دو، پس از یک یا دو هفته درمان خانگی بهبود نیافت، باید حتما به پزشک مراجعه کنید.
در صورت مشاهده هرگونه علائم عفونت، مانند موارد زیر، سریعاً به پزشک مراجعه کنید:
- افزایش قرمزی و تورم محل سوختگی
- افزایش درد
- نشت مایع (چرک) از محل سوختگی
- تب
