علائم کمبود آهن: با نشانه های شایع و علائم کمتر شناخته شده کمبود آهن آشنا شوید
بسیاری از ما علائم رایج کمبود آهن مانند سرگیجه، خستگی، رنگپریدگی و شکنندگی ناخنها را میشناسیم اما این مشکل تغذیه ای شایع، علائم کمتر شناخته شده ای نیز دارد مانند وزوز گوش، تورم زبان، سندروم پاهای بی قرار، کاهش اشتها و هوس خوردن یخ.
کمبود آهن یکی از شایعترین مشکلات تغذیهای در سراسر جهان است که میلیونها نفر را در تمام گروههای سنی تحت تأثیر قرار میدهد. تشخیص زودهنگام علائم بویژه علائم کمتر شناخته شده میتواند تفاوت بزرگی در دریافت درمان مناسب و جلوگیری از عوارض طولانی مدت ایجاد کند.
آیا میدانید
که بیش از ۲ میلیارد نفر در سراسر جهان دچار کمبود آهن هستند و زنان در سن باروری بیشتر از سایرین در معرض خطر هستند.
فهرست مطالب
کمبود آهن | شایع ترین علائم کمبود آهن | علائم کمتر شناخته شده کمبود آهن | علل | تشخیص و درمان | عوارض | دوز مصرف
کمبود آهن چیست؟
آهن یک ماده معدنی ضروری و بسیار مهم برای سلامت ما است. بدن ما برای تولید گلبول های قرمز به آهن نیاز دارد. این ماده معدنی بخشی از پروتئینی به نام هموگلوبین را تشکیل میدهد که مسئول انتقال اکسیژن از طریق خون به تمام سلول های بدن است.
بدن ما نمیتواند آهن بسازد، بنابراین باید آن را از رژیم غذایی خود دریافت کنیم. اگر فردی به اندازه نیاز روزانه بدنش، آهن دریافت نکند دچار کمبود آهن می شود.
شایع ترین علائم کمبود آهن
شایع ترین علائم و نشانه های کمبود آهن عبارتند از:
- خستگی یا کوفتگی بیدلیل که با استراحت از بین نمیرود
- تنگی نفس، سرگیجه و سبکی سر
- سردردهای مکرر
- مشکل در تمرکز و به خاطر سپردن چیزها
- عملکرد ضعیف در مدرسه یا محل کار
- مشکلات رفتاری و تحریکپذیری
- رنگ پریدگی پوست نسبت به حالت معمول
- ناخنهای شکننده یا قاشقی شکل
- تنگی نفس هنگام انجام فعالیتهای روزمره مانند پیادهروی
- ضعف بیدلیل
- ضربان قلب بالا
- سردرد هنگام انجام فعالیتهای بدنی
- درد قفسه سینه که با فعالیت بدنی بدتر میشود
- کاهش میل جنسی
- عونت های مکرر
علائم عجیب و کمتر شناخته شده کمبود آهن
زبان ملتهب یا صاف
گلوسیت، که به عنوان التهاب زبان شناخته میشود، نشانه کمتر شناخته شده اما مهمی از کمبود آهن است.
آهن برای تولید آنزیمهای خاصی که به سالم نگه داشتن بافت زبان کمک میکنند، ضروری است. وقتی سطح آهن بسیار پایین باشد، فرد ممکن است متوجه شود که زبانش ملتهب شده و به نظر میرسد سایههای مختلفی از قرمزی دارد. همچنین ممکن است مقداری تورم وجود داشته باشد که باعث صافی شیارهای زبان شود و باعث شود زبان صافتر از حد معمول به نظر برسد. این تغییرات در بافت زبان اغلب همراه با احساس سوزش و درد است بویژه در هنگام صحبت کردن و غذا خوردن.
در برخی موارد نیز، کمبود آهن باعث ایجاد ترکهایی در گوشههای دهان می شود که به آن التهاب گوشه لب می گویند.
هوس خوردن یخ یا مواد غیرخوراکی (پیکا)
جویدن مداوم یخ یا هوس خوردن موادی مانند خاک رس، خاک یا کاغذ ممکن است نشان دهنده کمبود آهن باشد. این هوس های غیرمعمول، روش بدن برای نشان دادن کمخونی است حتی اگر علائم معمول کمبود آهن را نداشته باشید.
سندروم پاهای بیقرار
سندروم پاهای بیقرار به معنای احساس سوزن سوزن شدن، خارش یا تمایل غیرقابل مقاومت برای حرکت دادن پاها در طول شب است. کمبود آهن به شدت با این مشکل مختل کننده خواب مرتبط بوده است. بسیاری از بیمارانی که این مشکل را دارند پس از اصلاح سطح آهن بدن شان، به طور قابل توجهی بهبود مییابند.
ریزش مو و خشکی پوست
ریزش مو و خشکی پوست از علائم کمبود آهن شدید هستند. اگر موهای شما نازک میشود یا بیش از حد معمول میریزد، احتمالاً پایین بودن سطح آهن علت آن است. از آنجایی که فولیکولهای مو برای رشد به خون غنی از اکسیژن نیاز دارند، آهن ناکافی میتواند منجر به ریزش مو شود. خشکی و خارش پوست نیز ممکن است بدلیل سطح پایین آهن ایجاد شود.
از دست دادن اشتها
گاهی اوقات کمبود آهن میتواند حس چشایی یا اشتهای فرد را تغییر دهد. پایین بودن سطح آهن در برخی افراد باعث از بین رفتن کلی اشتها می شود در حالیکه در برخی باعث هوس خوردن غذاهایی که طعم شدیدی دارند یا مواد غیرخوراکی می شود.
رنگپریدگی در نواحی غیرمعمول
پوست رنگپریده یکی از نشانههای شایع کمبود آهن است. اما همیشه رنگ پریدگی روی صورت ظاهر نمیشود. در برخی مواقع این رنگ پریدگی در مناطقی مانند داخل پلکهای پایینی، لثهها، زبان یا کف دستها ظاهر می شود.
شنیدن صدای سوت در گوش
یکی از علائم کمتر شایع کمبود آهن، وزوز گوش است. در این افراد معمولاً صدای نبض یا ضربان قلب به صورت وزوز، زنگ زدن یا صداهای هیس مانند در داخل سر شنیده می شود.
آیا میدانید
هوسهای غیرمعمول، مانند میل به خوردن یخ، خاک، کاغذ یا سایر مواد غیرخوراکی پیکا نامیده میشود که مشخصه افرادی است که به شدت کمخون هستند.
علل کمبود آهن
4 علت اصلی کمبود آهن عبارتند از:
- نخوردن غذاهای غنی از آهن به میزان کافی: مانند افرادی که رژیم های گیاهخواری و وگان دارند و یا کودکان شیرخواری که با شیر مادر تغذیه نمی شوند.
- افزایش نیاز به آهن در برخی از مراحل زندگی: کودکان، نوجوانان، زنان در سن باروری، دوران بارداری و شیردهی به آهن بیشتری نیاز دارند.
- مشکل در جذب و متابولیسم آهن: جذب و متابولیسم آهن در مبتلایان به برخی از بیماری های زمینه ای مانند سلیاک، زخم معده، مشکلات کلیوی و بیماری التهابی روده و افرادی که جراحی معده انجام داده اند، دچار مشکل می شود.
- از دست دادن خون: قاعدگی های سنگین، خونریزی معده و روده از شایع ترین علل از دست دادن خون هستند.
چه عواملی باعث از دست دادن خون می شوند؟
وقتی از طریق خونریزی خون از دست میدهیم، به این معنی است که آهن را نیز از دست میدهیم. از علل شایع آن، خونریزی معده یا روده است که به دلایل زیر ممکن است رخ دهد:
- مصرف داروهایی مانند آسپرین یا سایر داروهای ضد التهاب
- زخمها
- پولیپهای روده
- سرطان
سایر علل از دست دادن خون عبارتند از:
- خون دادن بیش از حد
- از دست دادن خون به دلیل جراحی
- برخی از بیماریهای روده مانند بیماری التهابی روده
- عفونت با انگلهایی مانند کرم قلابدار
تشخیص و درمان
تشخیص
تنها راه قابل اعتماد برای تشخیص کمبود آهن، آزمایش خون برای بررسی آهن است. این آزمایش سطح آهن را بررسی میکند. با این وجود برای فهمیدن علت آ« ممکن است نیاز به انجام آزمایش های دیگری باشد.
درمان
درمان مناسب به علت کمبود آهن بستگی دارد اما به طور کلی هدف از درمان، بازگرداندن سطح آهن به حالت عادی است. راه اصلی برای انجام این کار، خوردن غذاهای غنی از آهن است.
ممکن است نیاز به مصرف مکمل های آهن باشد که معمولاً توصیه می شود برای جذب بهتر همراه با غذاها یا نوشیدنی های حاوی ویتامین C مصرف شود.
در افرادی که کمبود شدید آهن دارند یا دچار نارسایی قلبی و یا بیماری التهابی روده هستد و یا بدلیل عوارض جانبی قادر به مصرف مکمل های آهن نیستند، باید تزریق داخل وریدی آهن انجام شود.
آیا میدانید
در صورت مصرف همزمان چای، قهوه، مشروب و غذاهای حاوی کلسیم و فیبر با غذاهای حاوی آهن و یا مکمل های آهن باعث کاهش جذب آهن می شود .
نکاتی در مورد مصرف مکمل های آهن
اگر مکملهای آهن مصرف میکنید، باید آنها را برای چند ماه و احتمالاً بیشتر مصرف کنید. دوز مصرفی باید توسط پزشک مشخص شود.
این داروها ممکن است باعث تیرگی مدفوع و یبوست شود.
مصرف بیش از دوز توصیه شده میتواند باعث مسمومیت با آهن شود یا با سایر مواد معدنی در بدن تداخل ایجاد کند. همچنین ممکن است در سیستم ایمنی بدن اختلال ایجاد کند.
عوارض
کمبود آهن میتواند باعث عوارض زیر شود:
- کم خونی
- ضعف سیستم ایمنی
- مشکل در حافظه، یادگیری، خواب و تمرکز
- ضعف عملکرد ورزشی
- عوارض بارداری
دوز توصیه شده
میزان توصیه شده روزانه آهن بسته به سن، جنسیت و مرحله زندگی شخص، متفاوت است. طبق توصیهها، مردان بالغ روزانه به حدود ۸ میلیگرم آهن و زنان در سن باروری روزانه به حدود ۱۸ میلیگرم آهن نیاز دارند تا از علائم کمبود آهن جلوگیری شود.
میزان توصیه شده روزانه در دوران بارداری حدود ۲۷ میلیگرم و در دوران شیردهی ۳۰ میلیگرم است.



