شایع ترین عوارض بارداری، علائم و علل آن ها
در طول دوران بارداری به دلایل مختلف از جمله وضعیت سلامتی مادر و تغییرات هورمونی و جسمی که در طول بارداری رخ میدهد، امکان ایجاد عوارضی وجود دارد. دیابت بارداری، پره اکلامپسی (مسمومیت بارداری)، جدا شدن جفت، سقط جنین، نارسایی دهانه رحم، جفت پایین و سندروم جنین الکلی چند نمونه از شایع ترین عوارض بارداری هستند.
فهرست مطالب
بارداری خارج از رحم (Ectopic pregnancy)
سقط جنین (Miscarriage)
دیابت بارداری (Gestational diabetes)
نارسایی دهانه رحم (Incompetent cervix)
جدا شدن جفت (Placental abruption)
جفت پایین (Low-lying placenta)
زیاد یا کم بودن مایع آمنیوتیک (Low or excess amniotic fluid)
پره اکلامپسی (مسمومیت حاملگی) (Preeclampsia)
زایمان زودرس (Premature labor)
ترومبوز وریدی (Venous thrombosis)
حاملگی مولار (بچه خوره) (Molar pregnancy)
سندروم جنین الکلی (Fetal alcohol syndrome)
سندروم هلپ (HELLP syndrome)
اکلامپسی (Eclampsia)
عوارض بارداری : بارداری خارج از رحم
بارداری خارج از رحم چیست؟
بارداری خارج از رحم یکی از شایع ترین عوارض بارداری است که در آن تخمک بارور شده در خارج از رحم و معمولاً در لوله فالوپ لانه گزینی میکند. در چنین شرایطی به دلیل محدودیت فضا و فقدان بافتهای تغذیه کننده، جنین نمیتواند به درستی رشد کند. بارداری خارج از رحم میتواند باعث درد شدید و آسیب به سیستم تولید مثل مادر شود و حتی خطر مرگ جان مادر را تهدید میکند. ادامه رشد جنین، میتواند باعث پارگی لوله فالوپ و خونریزی شدید داخلی (هموراژ) شود.
جنین در بارداری خارج از رحم زنده نمیماند و امکان ادامه بارداری وجود ندارد. برای درمان با توجه به شرایط و صلاحدید پزشک از جراحی یا دارو و یا هر دو استفاده می شود.
علائم بارداری خارج از رحم
اغلب، اولین علائم هشدار دهنده بارداری خارج از رحم، خونریزی سبک واژن و درد لگن است.
اگر خون از لوله فالوپ نشت کند، ممکن است درد شانه یا نیاز به اجابت مزاج احساس کنید. علائم خاصی که هر فرد ممکن است احساس کند به محل تجمع خون و اعصاب تحریک شده بستگی دارد.
اگر تخمک بارور شده به رشد خود در لوله فالوپ ادامه دهدمنجر به پارگی لوله فالوپ و خونریزی شدید در داخل شکم می شود که با سرگیجه شدید، غش و شوک همراه است.
علل بارداری خارج از رحم
- آسیب دیدگی لوله فالوپ در اثر التهاب یا بدشکلی آن
- ایجاد زخم در لولههای فالوپ ناشی از عفونت مقاربتی
- عدم تعادل هورمونی
- رشد غیرطبیعی تخمک بارور شده
- اندومتریوز
عوارض بارداری : سقط جنین
سقط جنین چیست؟
سقط جنین به معنای از دست دادن بارداری در 20 هفته اول بارداری است. دلایل سقط جنین همیشه مشخص نیست. سقط جنین از شایع ترین عوارض بارداری در سه ماهه اول بارداری است و بیشتر سقط جنینها در 13 هفته اول بارداری رخ میدهند. ناهنجاریهای کروموزومی یا مشکلات فیزیکی در سیستم تولید مثل مادر میتوانند از رشد مناسب تخمک بارور شده یا رشد نوزاد سالم جلوگیری کند.
سقط جنین گاهی اوقات سقط خود به خودی نامیده میشود، زیرا بدن مانند سقط جنین رویهای، خود را از شر جنین خلاص میکند.
بیشتر سقط جنینها نیازی به مداخله جراحی ندارند. وقتی سقط جنین زیر ۱۲ هفته اتفاق میافتد، بافت اغلب بدون نیاز به مداخله بیشتر، خود به خود حل میشود یا دفع میشود. برخی از آنها برای کمک به دفع بافت به دارو یا یک عمل جزئی در مطب یا اتاق عمل نیاز دارند.
علائم سقط جنین
- خونریزی غیر طبیعی واژن که ممکن است همراه با دفع بافت خاکستری یا لختههای خون باشد
- درد و گرفتگی عضلات پایین شکم
- کمردرد که ممکن است از خفیف تا شدید متغیر باشد
- کاهش یا از بین رفتن علائم بارداری مانند تهوع صبحگاهی
علل سقط جنین
- ناهنجاری های کروموزومی
- عفونت
- قرار گرفتن در معرض بیماریهای TORCH
- عدم تعادل هورمونی
- لانه گزینی نامناسب تخمک بارور شده در پوشش رحم
- سن مادر
- ناهنجاریهای رحمی مانند نارسایی دهانه رحم
- سیگار کشیدن، نوشیدن الکل یا استفاده از مواد مخدر
- اختلالات سیستم ایمنی مانند لوپوس
- بیماری شدید کلیوی
- بیماری مادرزادی قلبی
- دیابت کنترل نشده
- بیماری تیروئید
- پرتودرمانی
- مصرف برخی داروها مانند داروی آکنه ایزوترتینوئین (آکوتان)
- سوء تغذیه شدید
عوارض بارداری : دیابت بارداری
دیابت بارداری چیست؟
یکی دیگر از شایع ترین عوارض بارداری، دیابت بارداری است. دیابت بارداری نوعی دیابت است که در دوران بارداری تشخیص داده میشود و به این معناست که مادر پس از بارداری نیز در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به دیابت خواهد بود. مانند دیابت نوع ۲، دیابت بارداری ناشی از مقاومت به انسولین است.
دیابت بارداری از طریق تغییر در رژیم غذایی و نظارت دقیق بر سطح قند خون درمان میشود. تجویز داروهای خوراکی برای کاهش سطح گلوکز نیز در برخی شرایط ممکن است ضروری باشد.
علائم دیابت بارداری
معمولاً هیچ علامت هشدار دهندهی واضحی برای دیابت بارداری وجود ندارد. علائم خفیف هستند و اغلب تا زمانی که پزشک آزمایش دیابت بارداری را تجویز نکند، مشخص نمی شود.
با این حال ممکن است، ممکن است مادر بارداری که دچار دیابت بارداری است، علائم زیر را داشته باشد:
- تکرر ادرار
- تشنگی بیش از حد
- خستگی
- حالت تهوع
علل دیابت بارداری
در دوران بارداری، هورمونهای جفت میتوانند در نحوه عملکرد انسولین اختلال ایجاد کنند. این اختلال ممکن است سطح قند خون مادر را آنطور که باید تنظیم نکند و منجر به دیابت بارداری شود.
عوارض بارداری : نارسایی دهانه رحم
نارسایی دهانه رحم چیست؟
جنین در حال رشد فشار مداومی بر دهانه رحم مادر باردار وارد میکند. در موارد نادر، فشار بیش از حدی به دهانه رحم وارد شده و باعث میشود دهانه رحم قبل از آماده شدن نوزاد برای تولد باز شود که به آن نارسایی دهانه رحم یا دهانه رحم ناکارآمد میگویند. زنانی که قبلاً بارداری با نارسایی دهانه رحم داشتهاند یا جراحی دهانه رحم انجام داده اند، بیشتر مستعد ابتلا به این عارضه در طول بارداری هستند.
نارسایی دهانه رحم که یکی از شایع ترین عوارض بارداری است با اندازهگیری طول دهانه رحم در سونوگرافی تشخیص داده میشود. درمان ممکن است شامل استراحت در رختخواب، شیاف واژینال هورمون پروژسترون یا روشی به نام سرکلاژ باشد.
علائم نارسایی دهانه رحم
علائم اغلب مبهم و غیر اختصاصی هستند. اکثر زنانی که نارسایی دهانه رحم دارند، نمیدانند که دهانه رحم آنها در حال نازک شدن یا کوتاه شدن است. مشخصه این بیماری این است که بدون درد است.
با این حال، در برخی افراد، علائم این عارضه عبارتند از:
- فشار لگن یا درد در شکم
- لکه بینی یا تغییر در ترشحات واژن
- احساس فشار یا گرفتگی خفیف
علل نارسایی دهانه رحم
علت دقیقی برای نارسایی دهانه رحم وجود ندارد اما عوامل خاصی میتوانند خطر آن را افزایش دهنداز جمله آسیب به دهانه رحم، جراحیهای قبلی دهانه رحم یا دهانه رحم یا رحم با شکل نامنظم مادرزادی.
عوارض بارداری : جدا شدن جفت
جدا شدن جفت چیست؟
جدا شدن جفت زمانی اتفاق میافتد که جفت قبل از تولد نوزاد به طور کامل یا جزئی از رحم جدا شود. این جدایی به این معنی است که جنین نمیتواند مواد مغذی و اکسیژن مناسب دریافت کند. جدا شدن جفت از شایع ترین عوارض بارداری است که بیشتر در سه ماهه سوم بارداری اتفاق میافتد.
علائم جدا شدن جفت
هر فرد میتواند علائم متفاوتی از جدا شدن جفت داشته باشد. اما شایعترین علائم عبارتند از:
- خونریزی واژینال همراه با گرفتگی عضلات در سه ماهه سوم بارداری
- انقباضات رحمی که طولانیتر و شدیدتر از انقباضات معمول زایمان هستند
- درد شکم
- حساسیت رحم
- کمردرد یا درد پشت
- احساس حرکت کمتر جنین
علل جدا شدن جفت
اگرچه علت جدا شدن جفت اغلب ناشناخته است اما آسیب شکمی مانند ضربه ناشی از سقوط یا تصادف، میتواند خطر جدا شدن جفت را افزایش دهد. فشار خون بالا نیز میتواند به اتصال بین جفت و رحم آسیب برساند.
عوارض بارداری : جفت پایین (سرراهی)
جفت پایین (سرراهی) چیست؟
جفت سرراهی یک عارضه نادر بارداری است که در صورت اتصال جفت به قسمت پایین دیواره رحم که به طور جزئی یا کامل دهانه رحم را میپوشاند، رخ میدهد. این اتفاق معمولاً در سه ماهه دوم یا سوم بارداری اتفاق میافتد.
با این حال، برخی از زنان در اوایل بارداری جفت سرراهی دارند اما اغلب جفت بدون هیچ مداخلهای به محل مناسب منتقل میشود.
علائم جفت سرراهی
شایعترین علائم جفت سرراهی عبارتند از:
- خونریزی از واژن به رنگ قرمز روشن: این خونریزی اغلب در نزدیکی نیمه دوم بارداری شروع میشود و ممکن است شروع، متوقف و سپس چند روز بعد دوباره آغاز شود. میزان خونریزی واژن میتواند متفاوت باشد و اغلب با هیچ دردی همراه نیست.
- گرفتگی یا انقباض خفیف در شکم، پهلو یا پشت
علل جفت سرراهی
علت شناختهشدهای برای جفت سرراهی وجود ندارد. برخی عوامل میتوانند خطر آن را افزایش دهند، از جمله سابقه پزشکی، سن مادر و برخی عادات سبک زندگی مانند سیگار کشیدن.
عوارض بارداری : زیاد یا کم بودن مایع آمنیوتیک
زیاد یا کم بودن مایع آمنیوتیک چیست؟
مایع آمنیوتیک رحم را محافظت میکند تا جنین را از آسیب در امان نگه دارد و به حفظ دمای داخل رحم کمک میکند. داشتن مایع آمنیوتیک خیلی کم (الیگوهیدرآمنیوس) یا مایع آمنیوتیک خیلی زیاد (پلیهیدرآمنیوس) در برخی از عملکردهای طبیعی رحم اختلال ایجاد میکند.
کمبود مایع آمنیوتیک میتواند مانع از رشد صحیح عضلات، اندامها، ریهها و تأثیر بر سیستم گوارش نوزاد شود.
کمبود یا افزایش مایعات معمولاً در سه ماهه دوم بارداری، زمانی که جنین شروع به تمرین تنفس و مکیدن مایع آمنیوتیک میکند، تشخیص داده میشود. برای کسانی که مایع آمنیوتیک خیلی کمی دارند، ممکن است محلول نمکی به داخل کیسه آمنیوتیک پمپ شود تا به کاهش خطر فشردهسازی یا آسیب به اندامهای کودک در حین زایمان کمک کند.
برای کسانی که مایع آمنیوتیک خیلی زیادی دارند، میتوان از دارو برای کاهش تولید مایع استفاده کرد.
علائم کم بودن مایع آمنیوتیک
- نشت مایع از داخل واژن
- کوچک بودن رحم به نسبت سن بارداری
- حرکت جنین به اندازه کافی احساس نمی شود
علل کم بودن مایع آمنیوتیک
- ناهنجاریهای مادرزادی که بر نحوه رشد کلیهها یا مجاری ادراری جنین تأثیر میگذارند
- مشکلات جفت
- گذشت بیش از دو هفته از تاریخ زایمان
- فشار خون بالا یا پره اکلامپسی
- کم آبی بدن
- پارگی زودرس غشاها (PROM)
علائم زیاد بودن مایع آمنیوتیک
تنگی نفس یا عدم توانایی در نفس کشیدن
تورم در مچ پا یا پاها
درد در ناحیه معده
احساس سفتی در عضلات رحم
علل زیاد بودن مایع آمنیوتیک
- شرایطی که بر دستگاه گوارش، سیستم عصبی مرکزی یا برخی اندامهای دیگر جنین تأثیر میگذارد
- شرایط ژنتیکی که بر جنین تأثیر میگذارد
- دیابت مادر
- عارضهای در بارداری دوقلوهای همسان که در آن یکی از دوقلوها خون زیادی و دیگری خون کمی دریافت میکند
- کم خونی جنینی
- وضعیتی که در آن سلولهای خونی مادر به سلولهای خونی جنین حمله میکنند
- عفونت در دوران بارداری
عوارض بارداری : پره اکلامپسی
پره اکلامپسی چیست؟
پره اکلامپسی یکی از شایع ترین عوارض بارداری است که با فشار خون بالا و سطح بالای پروتئین در ادرار مادر مشخص میشود. این عارضه بارداری معمولاً در اواخر بارداری، پس از هفته بیستم بروز میکند اما ممکن است در اوایل بارداری یا حتی پس از زایمان نیز ایجاد شود.
علائم پره اکلامپسی
- سردرد شدید
- تنگی نفس ناشی از تجمع مایع در ریهها
- تاری یا از دست دادن موقت بینایی
- درد بالای شکم
- حالت تهوع
- استفراغ
- سرگیجه
- کاهش میزان ادرار
- افزایش ناگهانی وزن
- تورم در صورت و دستها
علل پره اکلامپسی
علت دقیق پره اکلامپسی احتمالاً شامل چندین عامل است. متخصصان معتقدند که این بیماری از جفت شروع میشود. در اوایل بارداری، رگهای خونی جدید برای تأمین اکسیژن و مواد مغذی به جفت ایجاد و تکامل مییابند.
در زنان مبتلا به پره اکلامپسی، به نظر نمیرسد که این رگهای خونی به درستی توسعه یافته یا کار کنند. مشکلات مربوط به گردش خون در جفت ممکن است منجر به تنظیم نامنظم فشار خون مادر شود.
عوارض بارداری : زایمان زودرس
زایمان زودرس چیست؟
اگر زایمان پس از ۲۰ هفته و قبل از هفته 37 ام بارداری رخ دهد، به آن زایمان زودرس می گویند. در اکثر موارد زایمان زودرس و تولد نوزاد به طور خود به خودی رخ میدهد.
زایمان زودرس نیاز به مراقبت پزشکی فوری دارد. گاهی برای پیشگیری از زایمان زودرس لازم است مادر استراحت کند یا بوسیله دارو جلوی انقباضات گرفته شود.
علائم زایمان زودرس
- چهار یا بیشتر انقباض (یا سفت و شل شدن عضلات رحم) در عرض یک ساعت که پس از تغییر وضعیت یا استراحت از بین نمیرود
- سفت شدن منظم یا درد خفیف و مبهم در کمر که یا میآید و میرود یا ثابت است (اما با تغییر وضعیت یا سایر اقدامات تسکین نمییابد)
- گرفتگی عضلات پایین شکم که ممکن است مانند درد نفخ (با یا بدون اسهال) احساس شود
- افزایش فشار در لگن یا واژن
- گرفتگیهای مداوم شبیه قاعدگی
- افزایش ترشحات واژن یا ترشحاتی که مخاط مانند یا صورتی رنگ هستند
- نشت مایع از واژن
- خونریزی واژن
- علائم شبیه آنفولانزا مانند حالت تهوع و استفراغ
- کاهش حرکات جنین (اگر حداقل شش حرکت در عرض یک ساعت احساس نشود)
علل زایمان زودرس
سابقه داشتن نوزاد نارس در بارداری های قبلی
دو قلو، سه قلو یا بیشتر بودن تعداد جنین ها
وجود مشکل فعلی یا سابقه داشتن مشکل در دهانه رحم یا واژن
عوارض بارداری : ترومبوز وریدی
ترومبوز وریدی چیست؟
ترومبوز وریدی لخته خونی است که به طور معمول در ورید پا ایجاد میشود. زنان در طول بارداری و زایمان و به ویژه پس از آن مستعد لخته شدن خون هستند. بدن در طول زایمان توانایی لخته شدن خون را افزایش میدهد و گاهی اوقات بزرگ شدن رحم، بازگشت خون از قسمتهای پایین بدن به قلب را دشوار میکند. ترومبوز ورید عمقی بسیار خطرناک اما نادر است.
علائم ترومبوز وریدی
ترومبوز ورید عمقی میتواند بدون علائم قابل توجه رخ دهد اما اغلب با علائم زیر همراه است:
- تورم پا
- درد، گرفتگی یا کوفتگی پا که اغلب از ساق پا شروع میشود
- تغییر رنگ پوست پا مانند قرمز یا بنفش، بسته به رنگ پوست فرد
- احساس گرما در پای آسیبدیده
علل ترومبوز وریدی
دلایل اصلی ترومبوز ورید عمقی (DVT) آسیب به ورید در اثر جراحی یا التهاب و آسیب ناشی از عفونت یا آسیب است.
عوارض بارداری : حاملگی مولار
حاملگی مولار چیست؟
بارداری مولار که بیماری تروفوبلاستیک بارداری نیز نامیده میشود، نادر است و نوعی ناهنجاری در جفت است. در حاملگی مولار یک توده غیرطبیعی، به جای یک جنین طبیعی، پس از لقاح در داخل رحم تشکیل میشود.
دو نوع بارداری مولار وجود دارد: کامل و جزئی. بارداری مولار کامل زمانی رخ میدهد که اسپرم یک تخمک خالی را بارور میکند، جفت رشد میکند و هورمون بارداری hCG تولید میکند، اما جنینی در داخل آن وجود ندارد. بارداری مولار جزئی زمانی رخ میدهد که تودهای تشکیل میشود که هم شامل سلولهای غیرطبیعی و هم جنینی است که دارای نقایص شدید است. در این حالت، جنین به سرعت توسط توده غیرطبیعی در حال رشد مغلوب میشود.
علائم حاملگی مولار
- خونریزی واژینال در سه ماه اول بارداری
- تهوع و استفراغ شدید
- بیرون آمدن کیستهای انگور مانند از واژن
- پره اکلامپسی (فشار خون بسیار بالا)
- سطح غیرطبیعی بالای HCG
- تورم شکم
- کم خونی
علل حاملگی مولار
بارداریهای مولار بدلیل خطاهای ژنتیکی که در طول لقاح تخمک توسط اسپرم رخ میدهند، ایجاد می شوند.
عوارض بارداری : سندروم جنین الکلی
سندروم جنین الکلی چیست؟
سندروم جنین الکلی زمانی رخ میدهد که نقصهای ذهنی و جسمی به دلیل مصرف الکل توسط مادر در جنین ایجاد میشود. الکل از جفت عبور میکند و باعث رشد ناقص جسمی و مغزی جنین می شود.
عوارض بارداری : سندروم HELLP
سندروم HELLP چیست؟
سندرم HELLP وضعیتی است که با ناهنجاریهای کبدی و خونی مشخص میشود. سندروم هلپ میتواند به تنهایی یا همراه با پره اکلامپسی رخ دهد.
درمان این سندروم معمولاً نیاز به زایمان فوری دارد، زیرا با ادامه یافتن بارداری، خطر عوارض جدی برای مادر افزایش مییابد. عوارضی مانند آسیب دائمی به سیستم عصبی، ریهها و کلیهها.
علائم سندروم هلپ
- حالت تهوع
- درد دستگاه گوارش
- سردرد
- خارش شدید
علل سندروم هلپ
هیچ علت شناختهشدهای برای سندروم HELLP وجود ندارد.
عوارض بارداری : اکلامپسی
اکلامپسی چیست؟
اگر پره اکلامپسی پیشرفت کند و به سیستم عصبی مرکزی حمله کند و باعث تشنج شود به آن اکلامپسی می گویند که یک بیماری بسیار جدی است. اگر اکلامپسی درمان نشود می تواند برای مادر و نوزاد کشنده باشد.
علائم اکلامپسی
- سردرد شدید
- مشکل در تنفس
- حالت تهوع یا استفراغ
- مشکل در ادرار کردن یا عدم ادرار کردن مکرر
- درد شکم (به خصوص در سمت راست بالا)
- تاری دید، دوبینی یا از دست دادن بینایی
- تورم دستها، صورت یا مچ پا
- تشنج
- پریشانی یا گیجی شدید
- از دست دادن هوشیاری
علل اکلامپسی
اکلامپسی معمولاً از پره اکلامپسی ناشی میشود. فشار خون بالا (ناشی از پره اکلامپسی) به رگهای خونی مادر فشار میآورد و ممکن است باعث ایجاد تورم در مغز و در نتیجه تشنج شود.
ژنتیک و رژیم غذایی از جمله عواملی هستند که خطر ابتلا به اکلامپسی را افزایش میدهند.
