اختلال وسواس فکری عملی (OCD) چیست؟
اختلال وسواس فکری عملی (OCD) وضعیتی است که در آن فرد افکار و احساسات مکرر و وسواسیِ ناخواسته ای دارد که باعث میشود رفتارهای تکراری انجام دهد. این رفتارهای تکراری به حدی هستند که میتوانند به طور قابل توجهی در تعاملات اجتماعی و انجام وظایف روزانه اختلال ایجاد کنند.
OCD معمولاً یک بیماری مادامالعمر است، اما علائم آن ممکن است به مرور زمان ظاهر و ناپدید شوند. درمان های آن شامل رواندرمانی و دارودرمانی است و هرچه زودتر تشخیص داده شده و درمان شود، درمان مؤثرتر خواهد بود.
فهرست مطالب
تعریف OCD | تفاوت OCD و OCPD | علائم | عوامل خطر | علل | اختلال وسواس فکری عملی پس از زایمان | تشخیص و درمان
اختلال وسواس فکری-عملی چیست؟
اختلال وسواس فکری عملی (Obsessive-Compulsive Disorder) که به اختصار به آن OCD می گویند یک اختلال روانی نسبتاً شایع است که در آن فرد دچار افکار وسواسی و باید نباید های اجباری ذهنی و عملی است. این فکرهای وسواسی و باید نبایدهای اجباری ذهنی و عملی باعث ایجاد اختلال در زندگی روزمره فرد می شوند اما او نمی تواند آنها را کنترل یا متوقف کند.
OCD قبلاً به عنوان یک اختلال اضطرابی طبقهبندی میشد. اما اکنون در دستهای به نام «وسواس فکری-عملی و اختلالات مرتبط» قرار دارد.
تفاوت بین OCD و OCPD چیست؟
اگرچه به نظر می آید که OCD , OCPD مشابه هستند اما اختلال وسواس فکری-عملی (OCD) و اختلال شخصیت وسواس فکری-عملی (OCPD) شرایط متفاوتی هستند.
OCPD یک اختلال شخصیتی است که باعث اشتغال ذهنی گسترده همراه با کمالگرایی، سازماندهی و رفتارهای کنترل گرایانه میشود.
افراد مبتلا به OCD معمولاً از مشکلساز بودن وسواسها و اجبارهای خود آگاه هستند و میپذیرند که برای درمان این بیماری به کمک حرفهای نیاز دارند اما فرد مبتلا به OCPD رفتارها و افکار خود را بدون مشکل می داند و خود را نیازمند درمان نمی داند.
علائم اختلال وسواس فکری عملی
علائم میتوانند از خفیف تا شدید، متغیر باشند و با گذشت زمان بهتر یا بدتر شوند.
افراد مبتلا به اختلال وسواس فکری-عملی ممکن است علائم وسواس، اجبار یا هر دو را داشته باشند. یکی از علائم رایج OCD اجتناب از قرار گرفتن در موقعیتهایی است که باعث تحریک وسواس می شوند.
نمونه هایی از وسواس های یک فرد مبتلا به OCD
وسواسها افکار، امیال یا تصاویر ذهنی تکراری هستند که باعث اضطراب فرد میشوند مانند موارد زیر:
- ترس از میکروب یا آلودگی
- ترس از گم شدن یا گم کردن چیزی یا اشتباه کردن
- نگرانی در مورد آسیب رسیدن به خود یا دیگران
- نگرانی بیش از حد در مورد اخلاق (“درست یا غلط”)
- افکار ممنوعه ناخواسته مربوط به رابطه جنسی یا مذهب
- افکار پرخاشگرانه نسبت به خود یا دیگران
- احساس شک یا انزجار
- نیاز به اطمینان خاطر مداوم
- نیاز به مرتب کردن دقیق یا منظم کردن چیزها به روشی خاص و دقیق
نمونه هایی از اجبارها یک فرد مبتلا به OCD
اجبارها رفتارهایی هستند که فرد مبتلا به OCD احساس می کند باید بارها و بارها آنها را انجام دهد تا اضطرابش کمتر شود و افکار وسواسی اش، متوقف شود مانند موارد زیر:
- تمیز کردن بیش از حد دست ها یا حمام کردن زیاد
- چک کردن مکرر چیزها مانند قفل بودن در یا خاموش بودن اجاق گاز
- شمارش اجباری کف پوش ها، علائم هندسی رو دیوار یا زمین
- مرتب کردن و سائل به روشی خاص و دقیق
- جمعآوری یا احتکار وسایلی که هیچ ارزش شخصی یا مالی ندارند
- ترجیح یا اجتناب بیش از حد از اعداد خاص
- گفتن کلمات یا دعاهای خاص هنگام انجام کارهای نامربوط
آیا میدانید
برخی از افراد مبتلا به اختلال وسواس فکری عملی به سندروم تورت یا اختلال تیک نیز مبتلا هستند. تیک حرکات یا صداهای ناگهانی هستند که فرد بارها و بارها آن ها را تکرار می کند و نمیتوانند مانع انجام دادن این حرکت توسط بدنش شود.
عوامل خطر
OCD اغلب از نوجوانی یا جوانی شروع میشود و پسران معمولاً در سنین پایینتری نسبت به دختران به آن مبتلا میشوند.
گروه های زیر بیشتر از دیگران در معرض ابتلا به وسواس فکری عملی هستند:
- کسانی که یکی از بستگان درجه یک آنها (مانند والدین، خواهر، برادر یا فرزند) مبتلا به OCD است.
- تفاوت در ساختار و عملکرد قسمت هایی از مغز: تصویربرداری های مغزی نشان میدهد قسمتهای خاصی از مغز افراد مبتلا به اختلال وسواس فکری-عملی با مغز دیگران تفاوتهایی دارد.
- تجربه آسیبهای دوران کودکی مانند قربانی کودک آزاری شدن
- ابتلا به عفونت استرپتوکوکی: در برخی موارد، کودکان ممکن است پس از مبتلا شدن به عفونت استرپتوکوکی، دچار اختلال وسواس فکری-عملی یا علائم آن شوند. به این اختلال، اختلالات عصبی-روانی خودایمنی کودکان مرتبط با عفونتهای استرپتوکوکی (PANDAS) می گویند.
آیا میدانید
میانگین سن شروع اختلال وسواس فکری عملی (OCD) 19 سالگی است و حدود 50 % از مبتلایان علائم خود را در دوران کودکی و نوجوانی نشان میدهند.
همچنین به ندرت پیش میآید که کسی پس از ۴۰ سالگی به OCD مبتلا شود.
علل اختلال وسواس فکری عملی
علل اصلی این اختلال ناشناخته است اما به نظر می رسد عواملی مانند ژنتیک، زیست و شیمی مغز، سندورم پانداس و محیط در آن نقش دارند.
آیا میدانید
به اختلالات عصبی-روانی خودایمنی کودکان مرتبط با عفونتهای استرپتوکوکی سندروم پانداس می گویند. این سندروم گروهی از بیماریها را توصیف میکند که ممکن است در کودکانی که عفونتهای استرپتوکوکی مانند گلودرد استرپتوکوکی یا تب مخملک داشتهاند، دیده شود مانند اختلال وسواس فکری عملی (OCD).
اختلال وسواس فکری عملی پس از زایمان
گاهی تغییر در هورمونها در طول و بعد از بارداری به علاوه مسئولیتهای اضافی مادر بودن، نوع خاصی از اختلال وسواس فکری عملی را ایجاد میکند. این نوع OCD پس از زایمان یا پریناتال شامل افکار و رفتارهایی است که حول محور نوزاد متمرکز شدهاند، مانند ترس مداوم از اینکه اتفاق بدی برای او رخ دهد یا ضدعفونی کردن بیش از حد وسایل کودک.
تشخیص و درمان
تشخیص
اولین قدم صحبت با پزشک در مورد علائم است. در مرحله بعد، پزشک برای اطمینان از اینکه آیا علائم ناشی از مشکلات جسمی است یا خیر، علاوه بر معاینه جسمی، سابقه پزشکی فرد را نیز بررسی می کند.
اگر پزشک مطمئن شود علائم بدلیل مشکلات جسمی نیستند، شخص را به روانپزشک ارجاع خواهد داد.
از اینجاست که مرحله سخت تشخیص اختلال وسواس فکری عملی شروع می شود. علائم این اختلال همانند سایر اختلالات روانی مانند اختلالات اضطرابی است. همچنین ممکن است فرد هم OCD و هم یک اختلال روانی دیگر داشته باشد.
به یاد داشته باشید هر کسی که وسواس یا اجبار دارد، OCD ندارد. علائم زمانی بعنوان OCD در نظر گرفته میشوند که ویژگی ها زیر را داشته باشند:
- حتی زمانی که میدانید افکار یا رفتارهایتان بیش از حدو غیرطبیعی هستند، نمیتوانید آنها را کنترل یا متوقف کنید
- حداقل ۱ ساعت در روز را صرف این افکار یا رفتارها میکنید
- از انجام دادن این رفتارها لذت نمیبرید اما انجام آنها به شما کمک میکند تا از اضطراب رها شوید
- به دلیل این افکار یا رفتارها، با مشکلات قابل توجهی در زندگی روزمره تان مواجه می شوید.
درمان ها
درمانهای اصلی اختلال وسواس فکری-عملی (OCD) عبارتند از روان درمانی، دارو درمانی و سایر درمان ها
روان درمانی
انواع مختلفی از روان درمانی وجود دارد که رایجترین و مؤثرترین آنها عبارتند از:
درمان شناختی رفتاری (CBT):
نوعی رواندرمانی است که روشهای مختلف تفکر، رفتار و واکنش به وسواسها و اجبارهای ذهنی عملی را آموزش میدهد.
2. مواجهه و پیشگیری از پاسخ (ERP)
ERP نوع خاصی از CBT است. ERP شامل قرار دادن تدریجی فرد در معرض ترسها و وسواس هایش است تا روش های سالم مقابله با اضطراب ناشی از آنها را یاد بگیرد.
3. درمان پذیرش و تعهد (ACT)
ACT به فرد مبتلا به OCD کمک میکند تا افکار وسواسی را فقط به عنوان افکار بپذیرید و قدرت را از آنها بگیرید.
4. تکنیکهای ذهن آگاهی
تکنیک های ذهن آگاهی مانند مدیتیشن و آرامش نیز میتوانند به کاهش علائم کمک کنند.
دارو درمانی
داروهای OCD شامل انواع خاصی از داروهای ضد افسردگی هستند از جمله:
- مهارکنندههای بازجذب سروتونین (SRI)
- مهارکنندههای انتخابی بازجذب سروتونین (SSRI) مانند فلوکستین.، فلووکسامین، پاروکستین، سرترالین، سیتالوپرام (سلکسا)، اسیتالوپرام (لکساپرو)
- داروهای ضد افسردگی سه حلقهای
اگر این داروها مؤثر نباشند، پزشک از سایر داروهای سلامت روان استفاده خواهد کرد مانند داروی ضد افسردگی کلومیپرامین (آنافرانیل) و داروهای ضد روانپریشی مانند آریپیپرازول (ابیلیفای) یا ریسپریدون (ریسپردال).
سایر درمان ها
نورومدولاسیون: در موارد نادر، هنگامی که درمان و دارو به اندازه کافی مؤثر نیستند، پزشکان ممکن است با موافقت بیمار، از دستگاههایی که فعالیت الکتریکی را در ناحیه خاصی از مغز تغییر میدهند، استفاده کنند. در واقع یک نوع تحریک مغناطیسی ترانس کرانیال، با استفاده از میدانهای مغناطیسی برای تحریک سلولهای عصبی است. این روش در مقایسه الکترودهایی که در سر قرار می گیرند، پیچیدهتر است و باعث تحریک عمیق مغز می شود.
جراحی: جراحی مغز ممکن است برای افرادی که علائم اختلال وسواس فکر عملی آنها ناتوانکننده است، یک گزینه درمانی باشد.
