میسوفونیا یا صدا بیزاری چیست و آیا قابل درمان است؟
اگر صداهای خاصی باعث آزار و واکنش های احساسی، بدنی و حتی رفتاری شدید شما می شوند اما چنین تأثیری بر سایرین ندارند، احتمالاً شما هم یکی از افراد مبتلا به میسوفونیا (Misophonia) یا صدا بیزاری هستید. میسوفونیا اختلالی است که باعث می شود تحمل فرد نسبت به صداهای خاص و حتی چیزهایی که از طریق دیدن یا لمس کردن، حس می کند، کم باشد و باعث می شود واکنش های احساسی شدید و تا حدی غیرقابل کنترل نشان دهد.
آیا میدانید
تقریباً از هر ۵ نفر، ۱ نفر در طول زندگی دچار اختلال صدا بیزاری است که به آن سندروم حساسیت به صدای انتخابی نیز می گویند.
فهرست مطالب
میسوفونیا چیست | عوامل خطر | علائم | علل | صداهای محرک | تشخیص و درمان | چشم انداز بیماری
میسوفونیا یا صدا بیزاری چیست؟
میسوفونیا (Misophonia) یا صدا بیزاری اختلالی است که باعث بیزاری یا نفرت شدید از صداهای خاص می شود. این یعنی اینکه تحمل فرد نسبت به صداهای خاص و حتی چیزهایی که از طریق دیدن یا لمس کردن، حس می کند، کم تر از سایرین است و باعث می شود واکنش های شدید و تا حدی غیرقابل کنترل نشان دهد.
این اختلال گاهی اوقات سندروم حساسیت به صدای انتخابی نیز نامیده میشود.
در افراد مبتلا به صدابیزاری، شنیدن برخی صداهای خاص باعث ایجاد واکنش احساسی شدید و غیرقابل کنترل مانند خشم، انزجار، ناراحتی، استرس یا وحشت می شود.
این پدیده در افراد مختلف به شکل های متفاوتی تأثیر می گذارد بعنوان مثال برخی تنها به یک صدا واکنش نشان میدهند در حالیکه در برخی دیگر صداهای مختلفی باعث تحریک و بروز واکنش می شود.
همچنین شدت و نوع واکنش در بین افراد متفاوت است. برخی نمیتوانند احساساتی را که احساس میکنند کنترل کنند، اما میتوانند پاسخهای خود را کنترل کنند اما بعضی نمیتوانند هیچکدام را کنترل کنند و این باعث میشود که واکنشهای تکانشی نشان دهند.
عوامل خطر
چه کسانی ممکن است دچار میسوفونیا شوند؟
تحقیقات نشان میدهد که هرکسی ممکن است دچار صدابیزاری شود اما به نظر میرسد این اختلال در زنان شایعتر است. تخمین زده می شود که بین 55 تا 83 % از کسانی که دچار صدا بیزاری هستند، زنان هستند.
اگرچه در هر سنی احتمال ایجاد این اختلال وجود دارد اما تحقیقات نشان میدهد که احتمال ابتلا به آن در اوایل نوجوانی بیشتر است و در بسیاری از موارد، علائم در بازه سنی بین 9 تا 13 سال ظاهر می شوند.
علائم میسوفونیا
علائم بیشتر به نوع واکنشی که فرد در برابر صداهای محرک از خود نشان میدهد وابسته است. اما نکته مشترک همه واکنش ها این است که همه آنها تحت تأثیر غریزه طبیعی “جنگ” یا “گریز” قرار دارند. این یعنی واکنش ها یا عاطفی هستند یا جسمی و یا رفتاری.
شدت علائم در افراد مختلف متفاوت است. وقتی علائم خفیفتر باشند، ممکن است واکنشهای عاطفی و بدنی تنها چیزی باشد که تجربه میکنید اما اگر علائم شدیدتر باشند، اثرات ممکن است آنقدر قوی باشند که به واکنش های رفتاری منجر شوند.
علائم عاطفی
علائم عاطفی احساساتی هستند که فرد تجربه میکند و میتوانند شدید یا طاقتفرسا باشند. برای بسیاری، این احساسات به سرعت تشدید میشوند و ممکن است به خشم یا حتی غضب تبدیل شوند.
برخی از علائم عاطفی که ممکن است در افراد مبتلا به میسوفونیا دیده شود:
- خشم
- اضطراب
- انزجار
- ترس
- ناراحتی
- میل به فرار
علائم جسمی
این نوع علائما، فرآیندهای خود محافظتی هستند که به طور خودکار شروع میشوند. اکثر آنها مشابه اتفاقاتی هستند که فرد در یک موقعیت خطرناک یا ترسناک تجربه می کند.
برخی از علائم جسمی که ممکن است در افراد مبتلا به میسوفونیا رخ دهد:
- افزایش فشار خون
- فشار یا گرفتگی قفسه سینه
- احساس مور مور شدن
- افزایش ضربان قلب
- تعریق
علائم رفتاری
این علائم، عکس العملی هستند که در پاسخ به صداهای محرک رخ میدهند و معمولاً تکانهای یا غریزی هستند. یعنی ممکن است به طور کامل نتوان آن ها را کنترل کرد.
نمونه هایی از علائم رفتاری که افراد مبتلا به میسوفونیا از خود نشان میدهند:
- اجتناب از قرار گرفتن در موقعیتهایی که ممکن است صداهای محرک در آنجا رخ دهند
- ترک محل هنگام وقوع صدای محرک
- واکنشهای کلامی یا صوتی مانند صحبت کردن یا فریاد زدن بر سر منبع تولید کننده صدا حتی زمانی که یک وسیله است
- اقدام غیرخشونتآمیز برای متوقف کردن صدا
- در موارد بسیار نادر، اقدام خشونت آمیز برای متوقف کردن صدا
آیا میدانید
با گذشت زمان، فرد مبتلا به میسوفونیا ممکن است به محرکهای بصری نیز حساس سود و پاسخ دهد. یعنی با دیدن چیزهایی که میداند ممکن است صدای آزاردهندهای ایجاد کنند، واکنش نشان میدهد.
علل میسوفونیا
به طور دقیق مشخص نیست که چه چیزی باعث صدابیزاری می شود اما به نظر می رسد که ترکیبی از عوامل مختلف ممکن است در ایجاد آن نقش داشته باشند که عبارتند از:
- تفاوتهای ساختاری مغز
- سابقه خانوادگی یا ژنتیکی
- سایر شرایط مانند بیماریهای نورودایورجنت، اختلالات مغزی و وضعیت سلامت روان
تفاوتهای ساختاری مغز
تحقیقات نشان میدهد که افراد مبتلا به میسوفونیا (صدابیزاری) به احتمال زیاد تفاوتهای خاصی در ساختار و فعالیت مغز خود دارند. یکی از این تفاوتها، داشتن ارتباطات و فعالیت بیشتر در داخل و بین نواحی خاصی از مغز است.
میسوفونیا شبیه روشن کردن یک رادیو با حداکثر صدا در یک اتاق است. صدای شدید ناگهانی باعث میشود که به طور غریزی واکنش نشان دهیم تا صدا را متوقف کنیم. در افرادی که دچار صدابیزاری هستند، برخی محرک ها نقش همان رادیو را بازی می کنند که باعث واکنشها و علائم عاطفی، جسمی و رفتاری آنها میشود.
سابقه خانوادگی یا ژنتیک
شواهدی وجود دارد که نشان میدهد میسوفونیا ممکن است یک اختلال ارثی باشد و یا دست کم یک جهش ژنتیکی خاص در آن نقش داشته باشد.
سایر شرایط
میسوفونیا بیشتر در افرادی که شرایط خاصی مانند واگرایی عصبی، شرایط سلامت روان و شرایط یا علائم مرتبط با شنوایی دارند، رخ میدهد.
چند نمونه از مشکلات سلامت روان و جسمی که با صدابیزاری مرتبط هستند، عبارتند از:
- بیماریهای نورودایورجنت و سایر اختلالات مغزی
- اختلال نقص توجه/بیشفعالی (ADHD)
- اختلال طیف اوتیسم
- سندروم تورت
- اختلال افسردگی اساسی (MDD)
- اختلال وسواس فکری-عملی (OCD)
- اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)
- اختلال شخصیت مرزی (BPD)
- کمشنوایی
- وزوز گوش
- بیششنوایی
آیا میدانید
میسوفونیا در افرادی که ویژگیهای وسواس فکری-عملی دارند، اما معیارهای تشخیص قطعی اختلال وسواس فکری-عملی (OCD) را ندارند، شایعتر است. آمارها نشان میدهد که حدود ۲۴٪ از این افراد، دچار میسوفونیا نیز هستند.
صداهای محرک رایج
هر صدایی میتواند میسوفونیا را تحریک کند. با این حال، احتمال اینکه برخی از صداها محرک باشند بیشتر است مانن دصدای تلویزیون، رادیو یا سایر دستگاههای الکترونیکی.
انواع صداهای محرک عبارتند از:
- صداهایی که در اثر خوردن یا آشامیدن تولید می شوند
- به هم زدن لبها
- جویدن غذا یا آدامس (به خصوص با دهان باز)
- صدای خرد شدن
- هورت کشیدن، بلعیدن یا قورت دادن با صدای بلند
- صدای نفس کشیدن بلند یا تنفس سنگین
- خروپف
- فین کردن یا پاک کردن بینی
- ضربه زدن با انگشتان دست یا پا
- تق تق خودکار
- تایپ کردن با صدای بلند
سایر صداهای محرک
- صدای بهم خوردن ظروف
- صاف کردن گلو
- سرفه
- بوسیدن با صدای بلند
- تیک تاک ساعت
- چکه کردن آب
- زنگ تلفن یا خانه
- صدای حیوانات
- خش خش کاغذ یا پلاستیک
تشخیص و درمان
میسوفونیا چگونه تشخیص داده میشود؟
روانشناس یا روانپزشک با پرسیدن سؤالاتی می تواند علائم رایج بیماری را تشخیص دهد اما هنوز هیچ معیار استانداردی برای تشخیص این اختلال وجود ندارد.
آیا میتوان میسوفونیا را درمان کرد؟
اگرچه اختلال میسوفونیا به طور کامل درمان نمی شود و این یک مشکل مادام العمری است اما روش های درمانی می توانند در کنترل و به حداقل رساندن علائم آن مفید باشند. اختلال صدابیزاری یک بیماری رسماً شناخته شده نیست، اما به این معنی نیست که اثرات آن غیرقابل درمان است. شباهتها و ارتباط میان این اختلال و سایر بیماریها مانند اختلال وسواس فکری عملی یا اختلال استرس پس از سانحه، نشان میدهد که اشکال مختلف روان درمانی برای درمان مبتلایان به این اختلال اثربخش است.
درمان این اختلال بر موارد زیر متمرکز است:
- شناسایی محرکها
- یافتن راههایی برای به حداقل رساندن یا جلوگیری از صداهای محرک
- ایجاد استراتژیها و تکنیکهای مقابلهای برای جلوگیری از واکنشهای تکانشی به صداهای محرک
- کاهش حساسیت شخص به محرکهای موجود
علاوه براین درمان بیماریهای مرتبط با میسوفونیا مانند اضطراب یا اختلال وسواس فکری عملی، نیز ممکن است به بهبود و کنترل علائم اختلال صدابیزاری کمک کنند.
روش های درمانی
- درمان اغلب شامل یک رویکرد چند رشتهای است که ترکیبی از صدادرمانی توسط متخصصان شنواییسنجی و مشاوره است که در آن بر استراتژیهای مقابله تأکید میشود.
- استفاده از دستگاهی مشابه سمعک که صدایی شبیه به آبشار در گوش ایجاد میکند. این صدا حواس را از محرکها پرت میکند و واکنشها را کاهش میدهد.
- گوشگیر، هدفون یا هدستهای حذف نویز
- گوش دادن به چیزی برای متمرکز نگه داشتن فرآیندهای مرتبط با شنوایی مغز بر روی چیزی غیر از گوش دادن به صدای محرک
- دستگاه های مولد صدا (به ویژه صداهای نویز سفید، صورتی یا قهوهای)
- گفتاردرمانی
چشم انداز بیماری
تحقیقات موجود نشان میدهد که میسوفونیا یک بیماری مادامالعمر است. با این حال، تحقیقات بیشتری لازم است تا متخصصان بتوانند این موضوع را تأیید کنند. این اختلال به طور مستقیم خطرناک نیست اما میتواند بر سلامت روان، روابط و رفاه شخص تأثیر منفی بگذارد. افراد مبتلا به صدابیزاری اغلب مشکلات روانی دیگری نیز دارند.
از آنجایی که این اختلال به طور غیرقابل پیشبینی و به دلایل ناشناخته اتفاق میافتد، هیچ راهی برای جلوگیری از آن یا کاهش خطر ابتلا به آن وجود ندارد.
