سندروم تورت چیست؟ علائم، علل و درمان
سندروم تورت (TS) یک اختلال عصبی پیچیده است که با حرکات یا صداهای تکراری، ناگهانی و غیرارادی به نام تیک مشخص میشود. تیکها معمولاً در دوران کودکی ظاهر میشوند و شدت آنها با گذشت زمان تغییر میکند.
این بیماری در بین پسران شایع تر است و اغلب در اوایل کودکی ظاهر و در بزرگسالی بهبود مییابد. با اینکه تیکها در طول خواب سبک از بین نمیروند، اما به طور قابل توجهی کاهش مییابند ولی در مرحله خواب عمیق کاملاً از بین میروند.
TS یک بیماری دژنراتیو (که به طور مداوم بدتر میشود) نیست و درمان میتواند به کنترل علائم کمک کند.
آیا میدانید
تخمین زده میشود که از هر ۱۰۰۰ کودک، ۱ تا ۱۰ نفر به سندروم تورت مبتلا می شوند.
فهرست مطالب
سندروم تورت | طبقه بندی تیک ها | محرک ها | علائم | عومل خطر | علل | اختلالات مرتبط | تشخیص و درمان | چشم انداز بیماری | سؤالات پرتکرار
سندروم تورت چیست؟
سندروم تورت (Tourette Syndrome) یک اختلال عصبی است که بر مغز و اعصاب تأثیر میگذارد و باعث انجام حرکات ناگهانی، ناخواسته، سریع و مکرر یا تولید صداهایی می شود که به آنها تیک می گویند.
این حرکات و صوت های غیرارادی در طول زمان ظاهر یا برای مدتی از بین می روند و از نظر نوع، فرکانس، محل و شدت متفاوت هستند.
تیکهای حرکتی شامل حرکات بدن مانند پلک زدن یا بالا انداختن شانه هستند و تیکهای صوتی صداهایی مانند خرناس کشیدن یا صاف کردن گلو هستند.
اولین علائم تورت معمولاً تیک های حرکتی هستند که بین سنین ۵ تا ۱۰ سالگی ظاهر می شوند و در پسران شایع ترند. شروع علائم در بیشتر موارد در ناحیه سر و گردن است و ممکن است در طول زمان و با پیشرفت بیماری به عضلات میان تنه، بازوها و پاها نیز کشیده شود.
آیا میدانید
بیشتر افراد مبتلا به TS بدترین تیک های خود را در اوایل نوجوانی تجربه میکنند اما خوشبختانه در اواخر نوجوانی تا اوایل دهه ۲۰ کاهش یافته و کنترل میشوند.
نام های دیگر سندروم تورت
- اختلال تیک حرکتی و صوتی مزمن (Chronic motor and vocal tic disorder)
- سندروم ژیل دو لا تورت (Gilles de la Tourette syndrome)
طبقهبندی تیکها
فرد مبتلا به سندروم تورت ممکن است تیکهای حرکتی ساده یا پیچیده ای داشته باشد و شدت آنها نیز بین خفیف تا شدید متغیر است، اگرچه بیشتر موارد خفیف هستند.
تیک های ساده
تیکهای ساده حرکات ناگهانی، کوتاه و تکراری هستند که چند گروه عضلانی را درگیر میکنند و اغلب قبل از تیکهای پیچیده اتفاق می افتند مانند:
- پلک زدن و یا سایر حرکات چشم
- شکلک درآوردن با صورت
- انقباض دهان
- بالا انداختن شانه
- تکانه زدن سر یا شانه
- صاف کردن مکرر گلو
- بو کشیدن
- پارس کردن
- خرخر کردن
تیک های پیچیده
تیکهای پیچیده الگوهای حرکتی متمایز و هماهنگی هستند که چندین گروه عضلانی را در قسمتهای مختلف بدن درگیر میکنند مانند:
- شکلک درآوردن با صورت همراه با چرخاندن سر و بالا انداختن شانه
- بو کشیدن یا لمس کردن یک شیء
- لی لی کردن
- پریدن
- خم شدن
- چرخیدن
- تکرار کلمات یا عبارات خود (پالیلالیا)
- تکرار کلمات یا عبارات دیگران (پژواک گویی)
- استفاده غیرارادی از کلمات رکیک، نامناسب یا فحش (کوپرولالیا)
تیک های خطرناک و آزاردهنده
برخی از ناراحت کننده ترین و ناتوانکنندهترین تیکها به شکل حرکات حرکتی که منجر به خودآزاری میشوند مانند مشت زدن به صورت یا تیکهای صوتی مانند پژواک گویی یا فحش دادن، هستند.
برخی از تیکها نیز با یک میل یا احساس در گروه عضلانی آسیبدیده همراه هستند. فرد مبتلا به سندروم تورت احساس میکند که باید یک تیک را به روش خاصی یا تعداد دفعات مشخصی انجام دهد تا میل یا احساس درونی اش تسکین یا کاهش یابد.
محرک های تیک
موارد زیر می توانند باعث تشدید تیک شوند:
- هیجان یا اضطراب
- برخی تجربیات فیزیکی مانند پوشیدن لباس های یقه تنگ
- شنیدن صدای بو کشیدن یا صاف کردن گلو توسط فرد دیگر
علائم سندروم تورت
- شایعترین علائم سندروم تورت، تیکهای حرکتی و صوتی هستند. تیکها معمولاً بین سنین ۵ تا ۷ سالگی شروع میشوند و در حدود ۱۲ سالگی به اوج خود میرسند.
- تیکهای ساده مانند بالا انداختن شانه و صاف کردن گلو
- تیکهای پیچیده مانند پریدن و تکرار کلمات یا عبارات خاص
عوامل خطر
- جنسیت: مردان ۳ تا ۴ برابر بیشتر احتمال دارد به سندروم تورت مبتلا شوند.
- سابقه خانوادگی: والدین ممکن است این اختلال عصبی را از طریق ژنها به فرزندان خود منتقل کنند.
- وضعیت سلامت قبل از تولد: کودکانی که از والدین سیگاری یا مادری که در دوران بارداری دچار عوارض باردای بوده متولد می شوند بیشتر در معرض خطر ابتلا به تورت هستند.
- وزن کم هنگام تولد: کم وزنی هنگام تولد نیز احتمال ابتلا به سندرم تورت را افزایش میدهد.
- جهش های ژنتیکی: وجود جهش در یک یا چند ژن از جمله ژن های SLITRK1، NRXN1 و CNTN6
- ابتلا به برخی از انواع ADHD و OCD که از نظر ژنتیکی با سندروم تورت مرتبط هستند.
علل سندروم تورت
اگرچه علت سندروم تورت ناشناخته است، تحقیقات فعلی وجود ناهنجاریهایی در بخش هایی از مغز را در ابتلا به این سندروم مؤثر می دانند:
- مناطق خاصی از مغز از جمله گانگلیونهای پایه، لوبهای پیشانی و قشر مغز
- مدارهایی که این مناطق را به هم متصل میکنند
- انتقالدهندههای عصبی (دوپامین، سروتونین و نوراپی نفرین) که مسئول ارتباط بین سلولهای عصبی (نورونها) هستند
سایر علل احتمالی
- آسیب به سر
- مسمومیت با مونوکسید کربن
- آنسفالیت
اختلالات مرتبط با سندروم تورت
بیشتر افراد مبتلا به TS دچار اختلالات روانی یا رفتاری دیگر نیز هستند، از جمله:
- اختلالات اضطرابی
- اختلال کمبود توجه و بیشفعالی (ADHD)
- اختلال طیف اوتیسم (ASD)
- افسردگی
- ناتوانیهای یادگیری
- اختلال وسواس فکری-عملی (OCD)
- اختلال نافرمانی مقابلهای (ODD)
- اختلالات خواب (مشکلات در به خواب رفتن یا در خواب ماندن)
- نقص در مهارتهای اجتماعی و مشکلات عملکرد اجتماعی
- مشکلات پردازش حسی (مشکل در سازماندهی و پاسخ به اطلاعات حسی مربوط به لمس، چشیدن، بوییدن، شنیدن یا حرکت کردن)
تشخیص و درمان
نحوه تشخیص سندروم تورت
هیچ آزمایش خون یا تصویربرداری برای تشخیص لازم نیست. در موارد نادر، تصویربرداری عصبی، مانند تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI) یا توموگرافی کامپیوتری (CT)، مطالعات الکتروانسفالوگرام (EEG) یا آزمایشهای خون خاص ممکن است برای رد سایر شرایطی که ممکن است با سندروم تورت اشتباه گرفته شوند، استفاده شود.
در سایر موارد برای تشخیص پزشک از بیمار سؤالاتی در مورد وجود یا عدم وجود برخی علائم می پرسد که عبارتند از:
- وجود تیکهای حرکتی و صوتی که چندین بار در روز، هر روز یا به طور متناوب حداقل به مدت ۱ سال رخ میدهند؟
- آیا شروع تیکها قبل از ۱۸ سالگی بوده؟
- تیکها ناشی از داروها، سایر مواد یا شرایط پزشکی نیستند؟
- قبلا تیک ها توسط متخصص اطفال یا روانشناس یا روانپزشک تشخیص داده شده اند؟
آیا میدانید
متاسفانه در برخی موارد خانوادهها و پزشکانی که با این اختلال آشنا نیستند، ممکن است فکر کنند که علائم تیک خفیف و حتی متوسط ممکن است بیاهمیت و بخشی از یک مرحله رشدی یا نتیجه یک بیماری دیگر باشد. مثلاً برخی فکر میکنند که پلک زدن به مشکلات بینایی مربوط میشود یا خرناس کشیدن به آلرژیهای فصلی مرتبط است.
درمان سندروم تورت
در حال حاضر، هیچ درمان قطعی برای سندروم تورت وجود ندارد، اما درمانهای موجود برای مدیریت و کنترل علائم بسیار مؤثرند.
اگر علائم تیک خفیف باشند و باعث اختلال نشوند، ممکن است نیازی به درمان نباشد اما اگر علائم در عملکرد روزانه اختلال ایجاد کنند، داروها و درمانهای دیگری برای بهبود شرایط وجود دارند.
درمان های دارویی
هنوز هیچ داروی واحدی وجود ندارد که برای همه افراد مبتلا به سندروم تورت مفید باشد و همه علائم را به طور کامل از بین نمیبرد. داروهای تجویزی برای بهبود و کنترل علائم تورت عبارتند از:
- مسدودکننده های دوپامین که مفیدترین داروها برای سرکوب تیکها هستند مانند هالوپریدول، پیموزاید، فلوفنازین، ریسپریدون (ریسپردال) و تترابنازین (زنازین)
- آگونیستهای آلفا-آدرنرژیک مانند کلونیدین و گوانفاسین : این داروها برای کنترل فشار خون تجویز می شوند اما برای درمان تیک نیز مفیدند
- داروهای محرک مانند متیل فنیدات و دکستروآمفتامین: علائم ADHD را در افراد مبتلا به تورت کاهش میدهند، بدون اینکه باعث تشدید تیکها شوند.
- ضد افسردگی ها، به ویژه مهارکنندههای بازجذب سروتونین مانند کلومیپرامین، فلوکستین، فلووکسامین، پاروکستین و سرترالین
سایر درمانها
مداخله رفتاری جامع برای تیکها (CBIT)
این روش به افراد کمک میکند تا:
تشخیص تیکها: گاهی اوقات، افراد درست قبل از وقوع تیک، احساسی به نام میل پیش از وقوع را احساس میکنند. با تشخیص این میل، ممکن است بتوانند تیک را بپوشانند یا سرکوب کنند.
پاسخ به تیکها: انجام یک عمل جدید و متفاوت هنگام وقوع تیک، یک “پاسخ رقابتی” است. بعنوان مثال یک عمل ارادی (بستن چشمان) عمل غیرارادی (پلک زدن) را محدود میکند.
کاهش تیکها: هیجان یا اضطراب معمولاً تیکها را بدتر میکند. آرام ماندن و اجتناب از موقعیتهای استرسزا ممکن است فراوانی تیکها را کاهش دهد.
تحریک عصبی
تحقیقات در حال آزمایش اثربخشی و ایمنی تحریک عمیق مغز (DBS) برای درمان تیکها و شرایط همزمان مانند رفتارهای وسواسی-اجباری، در افراد مبتلا به سندروم تورت است که به داروها و رفتاردرمانی پاسخ نداده اند.
DBS یک دستگاه پزشکی باتریدار که با جراحی کاشته میشود. این دستگاه برای تحریک الکتریکی نواحی خاصی از مغز که حرکت را کنترل میکنند، استفاده میشود تا سیگنالهای عصبی غیرطبیعی ایجاد کننده علائم را مسدود کند.
چشم انداز بیماری
سندروم تورت یک بیماری پیشرونده نیست یعنی با گذشت زمان بدتر نمیشود. در بسیاری از موارد، این بیماری خفیف است و تیکها به خودی خود و در اوایل بزرگسالی از بین میروند.
تیک در بین کودکان غیرمعمول نیست و معمولاً بیضرر است. اما اگر متوجه شدید که تیکهای فرزندتان شدیدتر یا پرتکرارتر شده، ممکن است دچار سندروم تورت (TS) باشد. در صورت امکان، از فرزندتان در حال انجام تیک فیلم بگیرید تا بتوانید آن را به پزشک نشان دهید.
مهم است به یاد داشته باشید که فرزند شما نمیتواند تیکهای خود را کنترل کند. دوستان، اطرافیان و معلمان فرزندتان را از این موضوع آگاه کنید تا آنها این وضعیت را درک کنند.
به فرزندتان نگویید یا از او نخواهید که تیکهایش را متوقف کند. دیدن یا شنیدن تیکها ناراحت کننده است اما درخواست از فرزندتان برای کنترل آنها میتواند باعث افزایش استرس او و تشدید تیک ها شود.
سؤالات پرتکرار
آیا سندروم تورت میتواند از بین برود؟
حدود یک سوم از کودکان مبتلا به تیک ناشی از سندروم تورت پس از اوایل نوجوانی بهتر میشوند. یک سوم دیگر به همان شکل باقی میمانند، در حالی که بقیه بدتر میشوند.
برخی از علائم اولیه سندرم تورت در کودکان چیست؟
جمع کردن چشم یا پلک زدن زیاد، شانه بالا انداختن، شکلک درآوردن، تکان دادن بینی، تکان دادن سر و ضربه زدن با پا یا کوبیدن پا
آیا سندروم تورت با اضطراب مرتبط است؟
اضطراب باعث تورت نمیشود، اما میتواند تیکها را بدتر کند.
چه کارهایی را نباید در مواجه با فرد مبتلا به سندروم تورت انجام داد؟
به او نگویید تیکهایش را متوقف یا کنترل کند. این کار میتواند باعث ایجاد استرس و اضطراب بیشتر وی شود و باعث تشدید یا تکرار بیشتر تیک ها شود. علاوه براین به عزت نفس، اعتماد به نفس و توانایی های اجتماعی اش آسیب میزند.



